و-ف-ی

« Back to Glossary Index
ریشهٔ سه‌حرفی (و ف ي: وفا کردن، کامل ادا کردن، به‌تمامی گرفتن) در قرآن ۶۶ بار آمده است، در هشت صورت مشتق:

۱۸ بار به صورت فعل باب دوم وَفَّىٰٓ: کامل ادا کرد / وفا کرد

۱۸ بار به صورت فعل باب چهارم أَوْفَىٰ: وفا کرد / به‌طور کامل ادا کرد

۲۴ بار به صورت فعل باب پنجم تَوَفَّىٰ: به‌تمامی گرفت / قبض روح کرد / میراند

واژه: تَوَفَّىٰ

۱. کاربرد در زبان عربی

تَوَفَّىٰ فعل ماضی عربی از ریشهٔ و ف ي است و در اصل به معنای چیزی را به‌طور کامل گرفتن / دریافت کردن است.

در کاربرد دینی و ادبی عربی، بیشتر دربارهٔ مرگ به‌کار می‌رود؛ یعنی:

  • خدا جانِ کسی را گرفت
  • فرشته‌ها روحِ کسی را گرفتند
  • کسی از دنیا رفت، معمولاً در ساخت مجهول

نمونه‌های کاربرد

عربیمعنی فارسی
تَوَفَّى اللهُ فلانًاخدا جانِ فلانی را گرفت.
تَوَفَّتْهُ الملائكةُفرشتگان جانِ او را گرفتند.
تُوُفِّيَ الرَّجُلُآن مرد درگذشت.
اللهُ يَتَوَفَّى الأنفُسَخدا جان‌ها را می‌گیرد.

نکتهٔ مهم:
صورت تَوَفَّىٰ از نظر دستوری معمولاً فاعل می‌خواهد؛ مثلاً:
تَوَفَّى اللهُ زيدًا = خدا جان زید را گرفت.

اما وقتی منظور «او مُرد / درگذشت» باشد، شکل رایج و دقیق‌تر در عربی فصیح:
تُوُفِّيَ است.


۲. اطلاعات ریشه‌شناختی

  • ریشه: و ف ي
  • معنای اصلی ریشه: کامل بودن، وفا کردن، تمام و کمال ادا کردن
  • وزن فعلی: تَفَعَّلَ
  • صورت مضارع: يَتَوَفَّى
  • مصدر: تَوَفٍّ / تَوَفِّي
  • اسم مرتبط: وَفاة = مرگ، درگذشت

ارتباط معنایی آن با مرگ از این‌جا می‌آید که در نگاه عربی، هنگام مرگ، جان انسان به‌طور کامل گرفته می‌شود؛ بنابراین تَوَفَّى از معنای «گرفتن کامل» به معنای «گرفتن جان» رسیده است.


۳. سه مترادف

واژهٔ عربیمعنی فارسی
أماتَمیراند، باعث مرگ شد
قَبَضَ رُوحَهُجانش را گرفت
أَهلَكَنابود کرد، هلاک کرد

۴. سه متضاد

واژهٔ عربیمعنی فارسی
أَحيازنده کرد
أَبقىباقی نگه داشت، زنده نگه داشت
نَجّىنجات داد، از مرگ رهانید

فعل باب تفعّل / Form V: تَوَفَّىٰ

معنا: گرفتن کامل، قبض روح کردن، وفات دادن / وفات یافتن، مردن
بسته به فاعل و سیاق، به فارسی گاهی «جان گرفتن»، «میراندن»، «وفات یافتن»، «برگرفتن» ترجمه می‌شود.

آدرسواژهترجمهٔ واژه به فارسیعبارت عربیترجمهٔ عبارت به فارسی
2:234:2 يُتَوَفَّوْنَوفات می‌یابند / می‌میرندوَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًاو کسانی از شما که وفات می‌یابند و همسرانی بر جای می‌گذارند، آن زنان چهار ماه و ده روز انتظار می‌کشند.
2:240:2 يُتَوَفَّوْنَوفات می‌یابند / می‌میرندوَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْو کسانی از شما که وفات می‌یابند و همسرانی بر جای می‌گذارند، باید برای همسرانشان وصیتی باشد.
3:193:18 وَتَوَفَّنَاو ما را بمیران / جان ما را بگیررَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِپروردگارا، گناهان ما را بیامرز، بدی‌های ما را بپوشان، و ما را همراه نیکان بمیران.
4:15:16 يَتَوَفَّاهُنَّآنان را فراگیرد / جانشان را بگیردفَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّىٰ يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُآنان را در خانه‌ها نگه دارید تا مرگ جانشان را بگیرد.
4:97:3 تَوَفَّاهُمُجانشان را گرفتند / قبض روحشان کردندإِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْکسانی که فرشتگان جانشان را گرفتند، در حالی که به خود ستم کرده بودند، به آنان گفتند: در چه حالی بودید؟
5:117:20 تَوَفَّيْتَنِيمرا برگرفتی / جانم را گرفتیفَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْپس هنگامی که مرا برگرفتی، تو خود مراقب آنان بودی.
6:60:3 يَتَوَفَّاكُمْجان شما را می‌گیردوَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِاوست که شبانگاه جان شما را می‌گیرد و آنچه را در روز انجام داده‌اید می‌داند.
6:61:13 تَوَفَّتْهُجان او را می‌گیرندحَتَّىٰ إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَتا هنگامی که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما جان او را می‌گیرند و کوتاهی نمی‌کنند.
7:37:20 يَتَوَفَّوْنَهُمْجانشان را می‌گیرندحَتَّىٰ إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِتا هنگامی که فرستادگان ما نزد آنان آیند و جانشان را بگیرند، می‌گویند: کجایند آنچه جز خدا می‌خواندید؟
7:126:15 وَتَوَفَّنَاو ما را بمیرانرَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَپروردگارا، بر ما شکیبایی فرو ریز و ما را مسلمان بمیران.
8:50:4 يَتَوَفَّىجان می‌گیرند / قبض روح می‌کنندوَلَوْ تَرَىٰ إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِو اگر ببینی هنگامی را که فرشتگان جان کافران را می‌گیرند، به صورت‌ها و پشت‌هایشان می‌زنند و می‌گویند: عذاب سوزان را بچشید.
10:46:7 نَتَوَفَّيَنَّكَتو را بمیرانیم / جانت را بگیریموَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْو اگر بخشی از آنچه به آنان وعده می‌دهیم به تو نشان دهیم، یا تو را بمیرانیم، بازگشتشان به سوی ماست.
10:104:21 يَتَوَفَّاكُمْشما را می‌میراند / جانتان را می‌گیردوَلَٰكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْبلکه خدایی را می‌پرستم که جان شما را می‌گیرد.
12:101:18 تَوَفَّنِيمرا بمیرانتَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَمرا مسلمان بمیران و به شایستگان ملحق کن.
13:40:8 نَتَوَفَّيَنَّكَتو را بمیرانیم / جانت را بگیریموَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُو اگر بخشی از آنچه به آنان وعده می‌دهیم به تو نشان دهیم، یا تو را بمیرانیم، وظیفهٔ تو فقط رساندن پیام است و حساب بر عهدهٔ ماست.
16:28:2 تَتَوَفَّاهُمُجانشان را می‌گیرندالَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْکسانی که فرشتگان جانشان را می‌گیرند، در حالی که به خود ستم کرده‌اند.
16:32:2 تَتَوَفَّاهُمُجانشان را می‌گیرندالَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَيْكُمْکسانی که فرشتگان جانشان را می‌گیرند، در حالی که پاک‌اند، و می‌گویند: سلام بر شما.
16:70:4 يَتَوَفَّاكُمْشما را می‌میراند / جانتان را می‌گیردوَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَىٰ أَرْذَلِ الْعُمُرِو خدا شما را آفرید، سپس جانتان را می‌گیرد؛ و برخی از شما به پست‌ترین دورهٔ عمر بازگردانده می‌شوند.
22:5:43 يُتَوَفَّىٰمی‌میرد / وفات می‌یابدوَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّىٰ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَىٰ أَرْذَلِ الْعُمُرِو برخی از شما وفات می‌یابند و برخی از شما به پست‌ترین دورهٔ عمر بازگردانده می‌شوند.
32:11:2 يَتَوَفَّاكُمْجان شما را می‌گیردقُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْبگو: فرشتهٔ مرگ که بر شما گمارده شده، جان شما را می‌گیرد.
39:42:2 يَتَوَفَّىجان‌ها را می‌گیرداللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَاخدا جان‌ها را هنگام مرگشان می‌گیرد، و جان کسانی را که نمرده‌اند، در خوابشان می‌گیرد.
40:67:23 يُتَوَفَّىٰمی‌میرد / وفات می‌یابدوَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّىٰ مِنْ قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَو برخی از شما پیش از آن وفات می‌یابند، و تا به سرآمدی معین برسید، و شاید بیندیشید.
40:77:12 نَتَوَفَّيَنَّكَتو را بمیرانیم / جانت را بگیریمفَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَپس اگر بخشی از آنچه به آنان وعده می‌دهیم به تو نشان دهیم، یا تو را بمیرانیم، به سوی ما بازگردانده می‌شوند.
47:27:3 تَوَفَّتْهُمُجانشان را می‌گیرندفَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْپس چگونه خواهد بود هنگامی که فرشتگان جانشان را می‌گیرند، در حالی که به صورت‌ها و پشت‌هایشان می‌زنند؟

۱ بار به صورت فعل باب دهم يَسْتَوْفُ: به‌طور کامل می‌گیرد / کامل دریافت می‌کند

۲ بار به صورت اسم أَوْفَىٰ: وفادارتر / کامل‌تر / شایسته‌تر در وفا

۱ بار به صورت اسم فاعل باب دوم مُوَفُّو: کامل‌کنندگان / اداکنندگان کامل

۱ بار به صورت اسم فاعل باب چهارم مُوفُون: وفاکنندگان / کامل اداکنندگان

۱ بار به صورت اسم فاعل باب پنجم مُتَوَفِّي: گیرندهٔ کامل / قبض‌کنندهٔ جان / میراننده

Nach oben scrollen