ص-ح-ف

کاربرد در جملهٔ عربی

• وُضِعَ الطَّعامُ في صِحافٍ كَبيرةٍ.
  غذا در ظرف‌های بزرگ گذاشته شد.
• تَناوَلَ الضُّيوفُ الطَّعامَ مِنَ الصِّحافِ.
  مهمانان از ظرف‌های غذا، غذا خوردند.
• تَدورُ الصِّحافُ بَينَ الجالسينَ.
  ظرف‌های غذا میان نشسته‌ها می‌گردند.

اطلاعات ریشه‌شناختی

• مفرد: صَحْفَة
• جمع: صِحاف
• ریشهٔ سه‌حرفی: ص ح ف
• این ریشه در عربی با مفهومِ «گستردن، پهن‌بودن و سطحِ صاف» پیوند دارد.واژهٔ صَحْفَة به ظرفی پهن اشاره می‌کند و صِحاف صورت جمع آن است.

۳ مترادف

1. أَطْباق — بشقاب‌ها / ظرف‌های غذا
2. قِصاع — کاسه‌ها یا ظرف‌های بزرگ غذا
3. جِفان — کاسه‌ها و سینی‌های بزرگ غذا

۳ متضاد

برای صِحاف متضادِ دقیق و مستقیم وجود ندارد، زیرا نامِ یک شیء است؛ اما واژه‌های مقابل از نظر اندازه یا نوع ظرف عبارت‌اند از:

1. أَكْواب — لیوان‌ها
2. فَناجين — فنجان‌ها
3. أَوْعِيَةٌ صَغيرة — ظرف‌های کوچک

در کاربرد دینی، معمولاً منظور نوشته‌ها و وحی‌هایی است که به پیامبران پیشین داده شده‌اند؛ مانند:

صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ
صحیفه‌های ابراهیم و موسی

این واژه در قرآن نیز آمده است، از جمله در سورهٔ اعلی، آیات ۱۸ و ۱۹:

إِنَّ هَٰذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَىٰ، صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ

ترجمه: «بی‌گمان این مطلب در صحیفه‌های نخستین، یعنی صحیفه‌های ابراهیم و موسی، آمده است.»

اطلاعات ریشه‌شناختی

واژهٔ صُحُف از ریشهٔ سه‌حرفی عربی ص-ح-ف گرفته شده است.
مفرد آن صَحیفَة است؛ یعنی صفحه، ورق یا نوشته‌ای که بر روی آن چیزی نگاشته شده باشد.

ارتباط معنایی این ریشه با نوشتن، برگ‌های نوشته‌شده و ثبت مطالب است. واژهٔ فارسی «صحیفه» نیز از همین واژهٔ عربی وارد فارسی شده است.

۳ مترادف

1. أوراق — برگه‌ها، ورق‌ها
2. صفحات — صفحه‌ها
3. كُتُب — کتاب‌ها، نوشته‌ها

۳ متضاد

برای صُحُف، به معنای دقیق واژگانی، متضاد مستقیم و ثابت وجود ندارد؛ اما واژه‌های زیر در تقابل معنایی با مفهوم «نوشته‌ها و اسناد مکتوب» قرار می‌گیرند:

1. مَحْو — پاک‌شدن، زدوده‌شدن نوشته
2. شَفَهِيّ — شفاهی، غیرمکتوب
3. بَياض — سفیدیِ صفحه، صفحهٔ نانوشته