س-ت-ر

سِتْرًا / سِترًا

آوانویسی: sitran
نوع واژه: اسم / مصدر، به‌صورت منصوب و نکره با تنوین فتحه
ریشه: س ـ ت ـ ر
فعل اصلی: سَتَرَ ـ يَسْتُرُ ـ سَتْرًا
معنای پایه: پوشاندن، پنهان کردن، مخفی داشتن، حفظ کردن از دیده‌شدن یا رسوایی

معنی‌های اصلی «سِتْرًا»

واژهٔ سِتْرًا از ریشهٔ س ت ر می‌آید و بسته به جمله می‌تواند چند معنی نزدیک داشته باشد:

1. پوشش
   • چیزی که مانع دیده‌شدن شود.
   • مثال: پوشش بدن، پوشش خانه، پرده.
2. پنهان‌سازی
   • مخفی کردن چیزی از نگاه دیگران.
   • مثل پنهان کردن عیب، راز یا نقص.
3. حفظ آبرو
   • در کاربرد دینی و اخلاقی، «ستر» یعنی پوشاندن عیب کسی و آشکار نکردن آن.
4. محافظت
   • چیزی که میان انسان و خطر، نگاه، سرما، گرما یا آسیب فاصله ایجاد کند.
5. حیا و عفت
   • گاهی در معنای پوشیدگی اخلاقی و نجابت به‌کار می‌رود.
6. پرده / حجاب / مانع دید
   • به معنای چیزی مادی که دید را می‌پوشاند.

تفاوت حرکت‌ها: سَتْر و سِتْر

در عربی میان سَتْر و سِتْر تفاوت ظریف وجود دارد:

۱. سَتْرٌ

بیشتر به عمل پوشاندن اشاره دارد.

مثال:

سَتَرَ العَيْبَ سَتْرًا
عیب را پوشاند.

۲. سِتْرٌ

بیشتر به وسیلهٔ پوشاندن یا خودِ پوشش اشاره دارد.

مثال:

وَضَعَ سِتْرًا عَلَى النَّافِذَةِ
پرده‌ای بر پنجره گذاشت.

با این حال، در کاربرد واقعی عربی، این دو گاهی به‌جای هم نیز به کار می‌روند، به‌ویژه در متون دینی و ادبی.

ساختار صرفی «سِتْرًا»

سِتْرًا شکل منصوبِ نکره از سِتْرٌ است.

مثال:

أَرَادَ سِتْرًا
پوششی خواست.

در جمله، سِتْرًا ممکن است نقش‌های مختلفی داشته باشد، از جمله:

مفعول‌به

طَلَبَ مِنَ اللهِ سِتْرًا
از خدا پوشش و حفظ آبرو خواست.

مفعول مطلق

سَتَرَهُ اللهُ سَتْرًا جَمِيلًا
خدا او را به‌گونه‌ای نیکو پوشاند / آبرویش را حفظ کرد.

کاربرد واژه در زبان عربی

۱. در معنای پوشاندن جسمی

جَعَلَ سِتْرًا بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّاسِ
میان خود و مردم پرده‌ای قرار داد.

۲. در معنای پوشاندن عیب

سَتَرَ اللهُ عَيْبَهُ
خدا عیب او را پوشاند.

۳. در معنای حفظ آبرو

نَسْأَلُ اللهَ السِّتْرَ وَالعَافِيَةَ
از خدا پوشش، حفظ آبرو و سلامت می‌خواهیم.

۴. در معنای حیا و پوشیدگی

هِيَ امْرَأَةٌ ذَاتُ سِتْرٍ وَحَيَاءٍ
او زنی پوشیده و باحیاست.

۵. در معنای مانع یا سپر

اتَّخَذَ مِنَ الجِدَارِ سِتْرًا
دیوار را برای خود پوشش / پناه قرار داد.

ریشه و خانوادهٔ واژه

ریشهٔ سه‌حرفی س ـ ت ـ ر در عربی معنای محوریِ «پوشاندن و پنهان کردن» دارد.

از این ریشه واژه‌های زیادی ساخته شده‌اند:

اطلاعات ریشه‌شناختی

ریشهٔ س ت ر از ریشه‌های کهن سامی است. معنای مرکزی آن در زبان‌های سامی نزدیک به «پنهان کردن، پوشاندن، مخفی بودن» است.

در عربی کلاسیک:

سَتَرَ الشَّيءَ
چیزی را پوشاند.

در عبری نیز ریشه‌ای هم‌خانواده با صورت סתר وجود دارد که معنای «پنهان کردن، مخفی شدن» دارد. این نزدیکی نشان می‌دهد که معنای «پوشاندن و پنهان کردن» در این ریشه بسیار کهن است.

مترادف‌های «سِتْرًا»

بسته به معنا، مترادف‌های گوناگونی دارد:

در معنای پوشش

• غِطَاء
  پوشش
• حِجَاب
  حجاب، مانع
• سِتَار
  پرده
• سِتَارَة
  پرده
• غِشاء
  لایهٔ پوشاننده
• كِساء
  جامه، پوشش
• لِباس
  لباس

در معنای پنهان‌سازی

• إِخفاء
  پنهان کردن
• كِتمان
  کتمان
• إسرار
  راز نگه‌داشتن
• حَجْب
  پوشاندن، مانع شدن از دید

در معنای حفظ آبرو

• صَوْن
  حفظ و نگهداری
• حِفظ
  حفظ
• عِصْمَة
  نگهداری، مصونیت
• وَقَايَة
  حفاظت

متضادهای «سِتْرًا»

در برابر پوشش

• كَشْف
  آشکار کردن، برداشتن پوشش
• إِزَالَة السِّتْر
  برداشتن پرده / پوشش
• تَعْرِيَة
  برهنه کردن

در برابر پنهان‌سازی

• إِظهار
  آشکار کردن
• إِعلان
  علنی کردن
• إِفشاء
  فاش کردن
• بَوْح
  بر زبان آوردن راز
• فَضْح
  رسوا کردن

در برابر حفظ آبرو

• فَضِيحَة
  رسوایی
• هَتْك
  پرده‌دری، بی‌آبرو کردن
• تَشْهِير
  بدنام‌سازی علنی

کاربردهای رایج در عبارت‌ها

سِتْرُ العَوْرَة

پوشاندن بخش‌هایی از بدن که باید پوشیده بماند.

سِتْرُ العَوْرَةِ وَاجِبٌ فِي الصَّلَاةِ
پوشاندن عورت در نماز واجب است.

السِّتْرُ مِنَ الله

پوشش و حفظ آبرو از سوی خدا.

اللهُمَّ اجْعَلْ لَنَا سِتْرًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ
خدایا برای ما در دنیا و آخرت پوشش و حفظ آبرو قرار بده.

هَتْكُ السِّتْر

پرده‌دری، از میان بردن پوشش، رسوا کردن.

هَتَكَ سِتْرَهُ
پرده‌اش را درید / آبرویش را برد.

مَسْتُورُ الحَال

کسی که وضعش پوشیده است یا در ظاهر آبرومند و بی‌نیاز به نظر می‌رسد.

رَجُلٌ مَسْتُورُ الحَالِ
مردی آبرومند و پوشیده‌حال.

تفاوت با واژه‌های نزدیک

سِتْر و حِجاب

سِتْر بیشتر بر پوشاندن و پنهان کردن تأکید دارد.
حِجاب بیشتر به مانع، فاصله یا پرده‌ای گفته می‌شود که میان دو چیز قرار می‌گیرد.

سِتْر و غِطاء

غِطاء معمولاً پوشش مادی است، مثل روکش یا سرپوش.
سِتْر هم مادی است و هم معنوی؛ مانند پوشش عیب و حفظ آبرو.

سِتْر و كِتمان

كِتمان بیشتر دربارهٔ راز، خبر یا سخن است.
سِتْر گسترده‌تر است و شامل پوشاندن جسم، عیب، راز و آبرو می‌شود.

جمع واژه

برای سِتْر چند صورت جمع دیده می‌شود:

مثال:

أَسْتَارُ الكَعْبَةِ
پرده‌های کعبه

خَلْفَ السُّتُورِ
پشت پرده‌ها / پنهانی

خلاصهٔ معنایی

سِتْرًا یعنی:
پوششی، پرده‌ای، حفاظی، پنهان‌سازی‌ای، حفظ آبرویی.

معنای دقیق آن با توجه به جمله مشخص می‌شود. ریشهٔ آن س ـ ت ـ ر است و هستهٔ معنایی این ریشه در عربی، «پوشاندن و دور نگه‌داشتن از دید یا رسوایی» است.

فعل، باب هشتم — «پوشاندن / پنهان شدن»

(41:22:3) تَسْتَتِرُونَ — خود را پنهان می‌کردید / خود را می‌پوشاندید
وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ — خود را پنهان می‌کردید أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ

ترجمه:
و شما خود را پنهان نمی‌کردید از اینکه گوش‌هایتان و چشم‌هایتان بر ضدّ شما گواهی دهند.

اسم

(18:90:15) سِتْرًا — پوشش / پناه / سایه‌بان
وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِهَا سِتْرًا — پوششی / پناهی

ترجمه:
آن را یافت که بر قومی طلوع می‌کرد که برای آنان در برابر آن، هیچ پوشش یا پناهی قرار نداده بودیم.

اسم مفعول

(17:45:12) مَسْتُورًا — پوشیده / پنهان
وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا — پوشیده / پنهان

ترجمه:
و هنگامی که قرآن می‌خوانی، میان تو و کسانی که به آخرت ایمان ندارند، پرده‌ای پوشیده قرار می‌دهیم.