ف-أ-د

• أوجَعَ الحُزنُ فُؤادَهُ.
  اندوه، دل او را به درد آورد.
• سَكَنَ الحُبُّ في فُؤادي.
  عشق در دلم جای گرفت.
• ما كَذَبَ الفُؤادُ ما رَأى.
  دل آنچه را دید، دروغ نپنداشت.

اطلاعات ریشه‌شناختی

الفؤاد از ریشهٔ سه‌حرفی ف ـ أ ـ د گرفته شده است. فعل فَأَدَ در کاربردهای کهن عربی با مفهومِ «سوزاندن، بریان کردن یا شدتِ حرارت» ارتباط دارد. از این‌رو، «فؤاد» را دلی دانسته‌اند که به سبب شدتِ احساس، عشق، اندوه یا اضطراب، گویی می‌سوزد.

جمع آن: أفئدة
صورت نکره: فُؤادٌ

سه مترادف

1. القلب — قلب، دل
2. اللُّبّ — خردِ ناب، مغز و باطنِ عقلانی انسان
3. الجَنان — دل، درون

سه متضاد

«فؤاد» اسم است و ضدّ مستقیمِ دقیق ندارد؛ با این حال، در تقابل معنایی می‌توان این واژه‌ها را آورد:

1. العَقل — عقل، در برابر جنبهٔ عاطفی و احساسیِ فؤاد
2. الجَسَد — بدن، در برابر دل و باطن انسان
3. الخارِج / الظّاهِر — بیرون / ظاهر، در برابر درون و باطنِ فؤاد

• فؤاد: معمولاً به دل در حالتِ شدتِ احساس، سوز، اضطراب، شوق یا اندوه گفته می‌شود؛ یعنی جنبهٔ عاطفی‌تر و درونی‌ترِ دل. برخی لغویان آن را مرتبط با «سوختن» دانسته‌اند؛ ازاین‌رو، فؤاد اغلب دلی است که از شدت تأثر گویی می‌سوزد.
  مثال قرآنی:«وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَىٰ فَارِغًا»
  و دلِ مادر موسی تهی و آشفته شد.
• قلب: معنای عام‌تر دارد؛ هم به قلبِ جسمانی اشاره می‌کند و هم به مرکز ادراک، اندیشه، ایمان، تصمیم و دگرگونی درونی انسان.
  ریشهٔ آن با «تقلّب» و دگرگون‌شدن پیوند دارد؛ یعنی چیزی که حالاتش تغییر می‌کند.
  مثال قرآنی:«خَتَمَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ»
  خدا بر دل‌هایشان مهر زده است.

پس می‌توان گفت: هر فؤادی قلب است، اما هر قلبی لزوماً فؤاد نیست؛ «فؤاد» معمولاً هنگامی به کار می‌رود که دل تحت تأثیر عاطفیِ عمیق قرار گرفته باشد.

Noun اسم