| «جَلّاها» در عربی، بسته به اعراب و بافت جمله، میتواند چند برداشت داشته باشد؛ اما صورتِ شناختهشدهتر آن در قرآن است: وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا
«سوگند به روز، هنگامی که آن [خورشید/زمین] را آشکار و روشن میسازد.»
سورهٔ شمس، آیهٔ ۳ ۱. معنای اصلی: «آن را آشکار کرد / روشن ساخت» در قرائت رایجِ قرآنی، «جَلّاها» فعل ماضی است: - جَلّى: آشکار کرد، روشن کرد، نمایان ساخت
- ها: ضمیرِ «آن را»؛ مؤنث مفرد
پس: جَلّاها=آن را آشکار و روشن کرد در آیهٔ سورهٔ شمس، مفسران دربارهٔ مرجع «ها» اختلافهایی دارند: - خورشید: روز، خورشید را آشکار میکند.
- زمین: روز، زمین را روشن و نمایان میکند.
- برخی نیز آن را به فضای جهان یا تاریکیای که با نور روز برطرف میشود مربوط دانستهاند.
۲. ریشه و ساخت واژه ریشهٔ آن معمولاً ج ل و دانسته میشود: جَلَا→جَلّى معنای بنیادین این ریشه: زدودنِ پوشیدگی، روشن و پیدا کردن، آشکار شدن یا آشکار ساختن. نمونههای همخانواده: - جَلاء: روشنی، آشکارشدن؛ نیز دوری و کوچ کردن
- تَجَلّى: آشکار شد، جلوه کرد
- جَليّ: روشن، واضح، آشکار
- جَلّى: روشن و آشکار کرد
فعل «جَلّى» از باب تفعیل است و معمولاً معنای متعدی و تقویتی دارد؛ یعنی چیزی را بهطور واضح نمایان میکند. ۳. احتمال دیگر در نوشتار بدون اعراب اگر مقصود «جَلَّها» با تشدید بر «ل» و جدانویسیِ معنایی باشد، ممکن است از ریشهٔ ج ل ل باشد: - جَلَّ: بزرگ و باشکوه شد؛ یا بزرگ دانست/تعظیم کرد، بسته به ساخت و کاربرد
- ها: او را / آن را
اما این برداشت، بدون بافت جمله، کمتر محتمل است و با املای قرآنیِ «جَلّاها» تفاوت دارد. جمعبندی محتملترین و رایجترین معنا: «جَلّاها» یعنی: آن را روشن کرد، آشکار ساخت، نمایان کرد. و ریشهٔ آن غالباً ج ل و است؛ ریشهای که به مفهوم روشنشدن، کناررفتنِ پرده و پدیدارشدن مربوط است. | 