009-127-113-توبة

و هرگاه سوره‌ای نازل شود، برخی از آنان به برخی دیگر نگاه می‌کنند که: «آیا کسی شما را می‌بیند؟» سپس روی برمی‌گردانند. الله دل‌هایشان را برگردانده است، زیرا آنان مردمی هستند که نمی‌فهمند.

وَإِذَا مَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ

و هرگاه سوره‌ای نازل شود.

وَ — ریشه ندارد؛ حرف عطف یا آغاز سخن؛ معنا: «و».
إِذَا — ریشه ندارد؛ ظرف زمان برای آینده و دربردارندهٔ معنای شرط؛ معنا: «هرگاه»، «وقتی که».
مَا — ریشه ندارد؛ در اینجا حرف زائد برای تأکید پس از «إِذَا»؛ معنا: تأکید بر «هرگاه».
أُنزِلَتْ — ریشه: ن ز ل؛ فعل ماضی مجهول، صیغهٔ سوم‌شخص مفرد مؤنث، از باب إفعال «أَنْزَلَ»؛ معنا: «نازل شد»، «فرود آورده شد».
سُورَةٌ — ریشه: س و ر؛ اسم مفرد مؤنث، نکره، مرفوع؛ نائب فاعل برای «أُنزِلَتْ»؛ معنا: «سوره»، بخشی مستقل از قرآن.

نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ

برخی از آنان به برخی دیگر نگاه کردند.

نَظَرَ — ریشه: ن ظ ر؛ فعل ماضی، معلوم، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنا: «نگاه کرد»، «نگریست».
بَعْضُهُمْ — ریشه: ب ع ض؛ «بَعْضُ» اسم مرفوع و فاعل «نَظَرَ»، مضاف؛ «هُمْ» ضمیر متصل سوم‌شخص جمع مذکر، مضافٌ‌إلیه؛ معنا: «برخی از آنان».
إِلَىٰ — ریشه ندارد؛ حرف جر؛ معنا: «به»، «به سوی».
بَعْضٍ — ریشه: ب ع ض؛ اسم مجرور به «إِلَىٰ»؛ معنا: «برخی دیگر»، «بعضی».

هَلْ يَرَاكُم مِّنْ أَحَدٍ

آیا کسی شما را می‌بیند؟

هَلْ — ریشه ندارد؛ حرف پرسش؛ معنا: «آیا».
يَرَاكُم — ریشه: ر أ ي؛ فعل مضارع معلوم، سوم‌شخص مفرد مذکر، مرفوع با ضمهٔ تقدیری بر الف؛ «كُم» ضمیر متصل دوم‌شخص جمع، مفعول‌به؛ معنا: «شما را می‌بیند».
مِّنْ — ریشه ندارد؛ حرف جر زائد برای تأکید و فراگیری در پرسش؛ معنا: در ترجمه معمولاً مستقل نمی‌آید و مفهوم «هیچ» یا «کسی» را تقویت می‌کند.
أَحَدٍ — ریشه: أ ح د؛ اسم مفرد، از نظر لفظی مجرور به «مِنْ»، از نظر نقش جمله فاعل برای «يَرَى»؛ معنا: «کسی»، «یک نفر».

ثُمَّ انصَرَفُوا

سپس روی برگرداندند.

ثُمَّ — ریشه ندارد؛ حرف عطف برای ترتیب همراه با فاصله یا درنگ؛ معنا: «سپس»، «آنگاه».
انصَرَفُوا — ریشه: ص ر ف؛ فعل ماضی معلوم، سوم‌شخص جمع مذکر، از باب انفعال «انْصَرَفَ»؛ «واو» ضمیر فاعلی جمع مذکر؛ معنا: «رفتند»، «روی برگرداندند»، «منصرف شدند».

صَرَفَ الله قُلُوبَهُم

الله دل‌هایشان را برگرداند.

صَرَفَ — ریشه: ص ر ف؛ فعل ماضی معلوم، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنا: «برگرداند»، «منصرف کرد»، «دور ساخت».
الله — اسم خاص و فاعل مرفوع برای «صَرَفَ»؛ معنا: الله، پروردگار یگانه.
قُلُوبَهُم — ریشه: ق ل ب؛ «قُلُوبَ» جمع «قَلْب»، مفعول‌به منصوب، مضاف؛ «هُمْ» ضمیر متصل سوم‌شخص جمع مذکر، مضافٌ‌إلیه؛ معنا: «دل‌هایشان»، «قلب‌هایشان».

بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُونَ

زیرا آنان مردمی هستند که نمی‌فهمند.

بِأَنَّهُمْ — «بِـ» حرف جر سببی، معنا: «به سببِ»، «زیرا»؛ «أَنَّ» حرف تأکید و نصب؛ «هُمْ» ضمیر متصل سوم‌شخص جمع مذکر، اسم «أَنَّ»؛ معنا: «به سبب اینکه آنان».
قَوْمٌ — ریشه: ق و م؛ اسم مفرد با معنای جمعی، مرفوع، خبر «أَنَّ»؛ معنا: «قوم»، «مردم»، «گروه».
لَّا — اصل آن «لا» است؛ حرف نفی؛ معنا: «نمی»، «نه».
يَفْقَهُونَ — ریشه: ف ق ه؛ فعل مضارع معلوم، سوم‌شخص جمع مذکر، از افعال پنج‌گانه، مرفوع با ثبوت نون؛ «واو» ضمیر فاعلی؛ معنا: «می‌فهمند»، «درک می‌کنند»، و با «لا»: «نمی‌فهمند».