009-057-113-توبة

اگر پناهگاهی، یا غارهایی، یا راهی برای داخل‌شدن می‌یافتند، بی‌درنگ به سوی آن روی می‌آوردند، در حالی که شتابان و مهارگسیخته می‌رفتند.

لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا

اگر پناهگاهی، یا غارهایی، یا راهی برای داخل‌شدن می‌یافتند،

لَوْ: حرف شرط؛ برای بیان فرض و حالت غیرواقعی یا دور از وقوع؛ معنی: «اگر»، «چنانچه».
يَجِدُونَ: ریشه: و ج د؛ فعل مضارع، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ مرفوع به ثبوت نون؛ معنی: «می‌یابند»، «پیدا می‌کنند»، «دست می‌یابند».
مَلْجَأً: ریشه: ل ج أ؛ اسم مفرد منصوب؛ مفعولٌ‌به برای «يَجِدُونَ»؛ معنی: «پناهگاه»، «جای پناه‌بردن»، «محل امن».
أَوْ: حرف عطف؛ معنی: «یا».
مَغَارَاتٍ: ریشه: غ و ر؛ اسم جمع مؤنث سالم، منصوب به کسره به جای فتحه؛ معطوف بر «مَلْجَأً»؛ معنی: «غارها»، «شکاف‌های کوه»، «جای‌های فرورفته برای پنهان‌شدن».
أَوْ: حرف عطف؛ معنی: «یا».
مُدَّخَلًا: ریشه: د خ ل؛ اسم مکان یا مصدر میمی، مفرد منصوب؛ معطوف بر «مَلْجَأً»؛ معنی: «جای داخل‌شدن»، «راه ورود»، «محلی برای پنهان‌شدن یا نفوذکردن».

لَوَلَّوْا إِلَيْهِ

بی‌درنگ به سوی آن روی می‌آوردند،

لَـ: لام جواب شرط؛ در پاسخِ «لَوْ» آمده و بر تأکید دلالت دارد؛ معنی: «قطعاً»، «بی‌درنگ»، «حتماً».
وَلَّوْا: ریشه: و ل ي؛ فعل ماضی، باب تفعیل، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ واو پایانی ضمیر فاعلی است؛ معنی: «روی آوردند»، «برگشتند»، «شتافتند به سوی چیزی»، «خود را متوجه آن کردند».
إِلَيْهِ: إِلَى حرف جر + هِ ضمیر متصل سوم‌شخص مفرد مذکر؛ جار و مجرور متعلق به «وَلَّوْا»؛ ضمیر به «مَلْجَأ» یا هر پناهگاه و راه گریزِ فرض‌شده برمی‌گردد؛ معنی: «به سوی آن»، «به طرف آن».

وَهُمْ يَجْمَحُونَ

در حالی که شتابان و مهارگسیخته می‌رفتند.

وَ: واو حالیه؛ جملهٔ پس از خود را در نقش حال می‌آورد؛ معنی: «در حالی که».
هُمْ: ضمیر منفصل، سوم‌شخص جمع مذکر؛ مبتدا در جملهٔ حالیه؛ معنی: «آنان»، «ایشان».
يَجْمَحُونَ: ریشه: ج م ح؛ فعل مضارع، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ مرفوع به ثبوت نون؛ فاعل آن واو جمع است؛ معنی: «سرکشانه می‌شتابند»، «مهارگسیخته می‌دوند»، «با عجله و بی‌اختیار پیش می‌روند»، «از کنترل بیرون می‌روند».