009-042-113-توبة

اگر بهره‌ای نزدیک و سفری آسان و میانه بود، حتماً از تو پیروی می‌کردند؛ ولی راهِ دشوار و دور بر آنان سنگین آمد. و به الله سوگند خواهند خورد که: اگر توانایی داشتیم، بی‌گمان همراه شما بیرون می‌آمدیم. آنان خودشان را به نابودی می‌کشانند، و الله می‌داند که آنان قطعاً دروغ‌گویند.

لَو كانَ عَرَضًا قَريبًا وَسَفَرًا قاصِدًا

اگر بهره‌ای نزدیک و سفری آسان و میانه بود،

لَو: ریشه ندارد؛ حرف شرطِ غیرجازم است؛ برای بیان فرضی که واقع نشده می‌آید؛ معنا: «اگر».

كانَ: ریشه: ك و ن؛ فعل ماضی ناقص، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ اسم آن در تقدیر است، یعنی «آن کار/آن دعوت/آن خروج»؛ معنا: «بود».

عَرَضًا: ریشه: ع ر ض؛ اسم مفرد مذکر، منصوب؛ خبرِ «كانَ»؛ معنا: «کالای زودگذر، بهرهٔ دنیوی، غنیمت، سود نزدیک».

قَريبًا: ریشه: ق ر ب؛ صفت مفرد مذکر منصوب برای «عَرَضًا»؛ معنا: «نزدیک، در دسترس، آسان‌رس».

وَ: ریشه ندارد؛ حرف عطف؛ معنا: «و».

سَفَرًا: ریشه: س ف ر؛ اسم مفرد مذکر، منصوب و عطف‌شده بر «عَرَضًا»؛ معنا: «سفر، راه، حرکت از جایی به جایی».

قاصِدًا: ریشه: ق ص د؛ اسم فاعل/صفت مفرد مذکر منصوب برای «سَفَرًا»؛ معنا: «میانه، معتدل، آسان، نه دور و دشوار».

لَاتَّبَعوكَ

قطعاً از تو پیروی می‌کردند.

لَـ: ریشه ندارد؛ لامِ جوابِ شرط برای «لَو»؛ معنا: «قطعاً، حتماً».

اتَّبَعوا: ریشه: ت ب ع؛ فعل ماضی، باب افتعال، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل است؛ معنا: «پیروی کردند، دنبال کردند، همراه شدند».

كَ: ریشه ندارد؛ ضمیر متصل، دوم‌شخص مفرد مذکر، مفعول‌به؛ اشاره به پیامبر؛ معنا: «تو / از تو».

وَلٰكِن بَعُدَت عَلَيهِمُ الشُّقَّةُ

ولی راهِ دشوار و دور بر آنان سنگین آمد.

وَ: ریشه ندارد؛ حرف عطف یا استئناف؛ معنا: «و / اما».

لٰكِن: ریشه ندارد؛ حرف استدراک؛ برای آوردن سخنی برخلاف انتظارِ جملهٔ پیشین؛ معنا: «ولی، اما».

بَعُدَت: ریشه: ب ع د؛ فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مؤنث؛ تاء برای هماهنگی با فاعل مؤنث «الشُّقَّةُ» است؛ معنا: «دور شد، دور بود، دشوار و طولانی آمد».

عَلَيهِمُ: «على» ریشه ندارد؛ حرف جر؛ معنا: «بر، بر ضد، بر عهدهٔ». «هم» ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر، در محل جر؛ معنا: «آنان». روی‌هم: «بر آنان».

الشُّقَّةُ: ریشه: ش ق ق؛ اسم مفرد مؤنث، معرفه با «ال»، فاعلِ «بَعُدَت»، مرفوع؛ معنا: «راه دور، مسیر دشوار، فاصلهٔ سخت، سفر طاقت‌فرسا».

وَسَيَحلِفونَ بِاللَّهِ

و به الله سوگند خواهند خورد.

وَ: ریشه ندارد؛ حرف عطف یا استئناف؛ معنا: «و».

سَـ: ریشه ندارد؛ حرف استقبال؛ فعل مضارع را به آینده نزدیک می‌برد؛ معنا: «به‌زودی، خواهند».

يَحلِفونَ: ریشه: ح ل ف؛ فعل مضارع، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ «واو» فاعل است؛ معنا: «سوگند می‌خورند، قسم می‌خورند».

بِـ: ریشه ندارد؛ حرف جر؛ در سوگند به‌کار رفته است؛ معنا: «به».

اللَّهِ: اسم خاص ذات الهی؛ در تحلیل صرفی به‌عنوان اسم جلاله و علم شناخته می‌شود؛ مجرور به حرف جر «بِـ»؛ معنا: «الله».

لَوِ استَطَعنا

اگر توانایی داشتیم،

لَوِ: ریشه ندارد؛ حرف شرطِ غیرجازم؛ کسرهٔ پایان آن برای آسانی تلفظ پیش از همزهٔ وصلِ «استطعنا» آمده است؛ معنا: «اگر».

استَطَعنا: ریشه: ط و ع؛ فعل ماضی، باب استفعال، اول‌شخص جمع؛ «نا» فاعل است؛ معنا: «توانستیم، توانایی داشتیم، قدرت داشتیم».

لَخَرَجنا مَعَكُم

بی‌گمان همراه شما بیرون می‌آمدیم.

لَـ: ریشه ندارد؛ لامِ جوابِ شرط برای «لَو»؛ معنا: «قطعاً، بی‌گمان».

خَرَجنا: ریشه: خ ر ج؛ فعل ماضی، اول‌شخص جمع؛ «نا» فاعل است؛ معنا: «بیرون آمدیم، خارج شدیم، به راه افتادیم».

مَعَكُم: «مَعَ» ریشه ندارد؛ ظرف/اسم به معنای همراهی، منصوب و مضاف؛ معنا: «همراه، با». «كُم» ضمیر متصل، دوم‌شخص جمع، مضاف‌الیه؛ معنا: «شما». روی‌هم: «همراه شما، با شما».

يُهلِكونَ أَنفُسَهُم

آنان خودشان را به نابودی می‌کشانند.

يُهلِكونَ: ریشه: ه ل ك؛ فعل مضارع، باب افعال، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ «واو» فاعل است؛ معنا: «هلاک می‌کنند، نابود می‌سازند، به نابودی می‌کشانند».

أَنفُسَهُم: ریشه: ن ف س؛ «أَنفُس» جمعِ «نَفْس»، مفعول‌به منصوب، و «هم» ضمیر متصل سوم‌شخص جمع مذکر در محل اضافه؛ معنا: «جان‌هایشان، خودشان».

وَاللَّهُ يَعلَمُ

و الله می‌داند.

وَ: ریشه ندارد؛ حرف عطف یا استئناف؛ معنا: «و».

اللَّهُ: اسم خاص ذات الهی؛ در تحلیل صرفی به‌عنوان اسم جلاله و علم شناخته می‌شود؛ مبتدا، مرفوع؛ معنا: «الله».

يَعلَمُ: ریشه: ع ل م؛ فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر، مرفوع؛ خبر برای «اللَّهُ»؛ معنا: «می‌داند، آگاه است».

إِنَّهُم لَكاذِبونَ

که آنان قطعاً دروغ‌گویند.

إِنَّ: ریشه ندارد؛ حرف تأکید و نصب؛ معنا: «به‌راستی، همانا، قطعاً».

هُم: ریشه ندارد؛ ضمیر منفصل/ضمیر متصل به «إنّ» در محل نصب، اسمِ «إنّ»؛ معنا: «آنان».

لَـ: ریشه ندارد؛ لامِ تأکید، مشهور به لامِ مزحلَقه؛ برای تقویت معنا آمده است؛ معنا: «قطعاً، بی‌گمان».

كاذِبونَ: ریشه: ك ذ ب؛ اسم فاعل، جمع مذکر سالم، خبرِ «إنّ»، مرفوع به واو؛ معنا: «دروغ‌گویان، کسانی که دروغ می‌گویند».