009-037-113-توبة

(مطالب بالا تا اول سوره مطالبی بود که هم برای اعلام مهلت مسلمانان به مشركان عهد شکن مکه نازل شده بود و هم مسلمانان کم اطلاع و کم تجربه را بیدار میکند، تا فرقی میان کافران مشرک و کافران اهل کتاب نگذارند و با هر دو با خشونت رفتار کنند و فریب بعضی کارهای به ظاهر خوب آنانرا نخورند و حتی نسبت به خویشانِ کافر خود ملایم نباشند. این ۳۷ آیه را علی بن ابی طالب که جوانی تقریبا ۳۰ ساله بود و صدائی رسا داشت، بعنوان سخنگوی پیغمبر اسلام مامور بود، آنها را در مکان اجتماع تمام حاجیان که در سال هشتم هجری به حج خانه کعبه رفته بودند، در عرفات و منا با صدای بلند بخواند، در این حج که برای مسلمانان اولین حج بزرگ و برای کافران مکه آخرین حج بود، رئیس کل مسلمانان ابوبکر بود که در آن زمان هم سن پیغمبر اسلام بود و در حدود 6۰ سال داشت و روی صفات ممتازه ایکه داشت، همیشه بعد از پیغمبر اسلام نزد دوست و دشمن، بزرگترین شخصیت اسلام محسوب میشد.) (۳۷)

جز این نیست که نَسیء، افزایشی در کفر است؛ کسانی که کفر ورزیده‌اند با آن گمراه می‌شوند. آن را یک سال حلال می‌شمارند و یک سال حرام می‌شمارند، تا شمارِ آنچه را الله حرام کرده است هماهنگ سازند؛ پس آنچه را الله حرام کرده است حلال می‌کنند. زشتیِ کارهایشان برایشان آراسته شده است، و الله گروه کافران را هدایت نمی‌کند.

إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ

جز این نیست که نَسیء، افزایشی در کفر است.

إِنَّمَا: ریشهٔ مستقل فعلی ندارد؛ مرکب از «إِنَّ» حرف تأکید و نصب + «مَا» کافّه؛ از نظر گرامری ابزار حصر است؛ معنی: فقط، جز این نیست که، همانا فقط.

النَّسِيءُ: ریشه: ن س أ؛ اسم، مفرد، معرفه با «ال»، مرفوع؛ در جمله مبتدا است؛ معنی: به‌تأخیر انداختن، جابه‌جا کردن زمان، تأخیر انداختن ماه حرام، نسیء.

زِيَادَةٌ: ریشه: ز ي د؛ اسم مصدر، مفرد، مؤنث، نکره، مرفوع؛ خبر برای «النَّسِيءُ» است؛ معنی: افزایش، افزودگی، افزوده‌شدن.

فِي: حرف جر؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ معنی: در، درون، در زمینهٔ.

الْكُفْرِ: ریشه: ك ف ر؛ اسم مصدر، مفرد، معرفه با «ال»، مجرور به «فِي»؛ معنی: کفر، پوشاندن حق، ناسپاسی، انکار ایمان.

يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا

کسانی که کفر ورزیده‌اند با آن گمراه می‌شوند.

يُضَلُّ: ریشه: ض ل ل؛ فعل مضارع مجهول، مفرد مذکر، مرفوع؛ معنی: گمراه کرده می‌شود، به گمراهی افکنده می‌شود؛ در این ساختار: گمراه می‌شوند.

بِهِ: «بِـ» حرف جر + «هِ» ضمیر متصل مفرد مذکر غایب؛ جار و مجرور؛ ضمیر به «النَّسِيء» برمی‌گردد؛ معنی: به وسیلهٔ آن، با آن، به سبب آن.

الَّذِينَ: اسم موصول، جمع مذکر، مبنی؛ در این جمله نایب فاعلِ «يُضَلُّ» است؛ معنی: کسانی که، آنان که.

كَفَرُوا: ریشه: ك ف ر؛ فعل ماضی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» ضمیر فاعلی است؛ جملهٔ صله برای «الَّذِينَ»؛ معنی: کفر ورزیدند، حق را انکار کردند، ناسپاسی کردند.

يُحِلُّونَهُ عَامًا وَيُحَرِّمُونَهُ عَامًا

آن را یک سال حلال می‌شمارند و یک سال حرام می‌شمارند.

يُحِلُّونَهُ: ریشه: ح ل ل؛ فعل مضارع، باب إفعال، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع؛ «واو» فاعل و «هُ» مفعول‌به است؛ معنی: آن را حلال می‌کنند، مجاز می‌شمارند، روا می‌دانند.

عَامًا: ریشه: ع و م؛ اسم، مفرد، نکره، منصوب؛ ظرف زمان یا قید زمانی؛ معنی: سالی، یک سال.

وَ: حرف عطف؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ معنی: و.

يُحَرِّمُونَهُ: ریشه: ح ر م؛ فعل مضارع، باب تفعیل، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع؛ «واو» فاعل و «هُ» مفعول‌به است؛ معنی: آن را حرام می‌کنند، ممنوع می‌شمارند، ناروا می‌دانند.

عَامًا: ریشه: ع و م؛ اسم، مفرد، نکره، منصوب؛ ظرف زمان یا قید زمانی؛ معنی: سالی، یک سال.

لِيُوَاطِئُوا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ الله

تا شمارِ آنچه را الله حرام کرده است هماهنگ سازند.

لِـ: لام تعلیل؛ حرف جر و نصب‌دهنده به فعل مضارع به واسطهٔ «أَنْ» پنهان؛ معنی: برای اینکه، تا.

يُوَاطِئُوا: ریشه: و ط أ؛ فعل مضارع، باب مفاعله، منصوب به «لِـ» و حذف نون؛ «واو» ضمیر فاعلی است؛ معنی: هماهنگ کنند، مطابق سازند، برابر گردانند.

عِدَّةَ: ریشه: ع د د؛ اسم، مفرد، منصوب؛ مفعول‌به برای «يُوَاطِئُوا» و مضاف است؛ معنی: شمار، تعداد، عدد.

مَا: اسم موصول، مبنی؛ در ترکیب با «عِدَّةَ» مضاف‌الیه است، و از نظر معنا به چیزهایی اشاره دارد که حرام شده‌اند؛ معنی: آنچه، چیزی که.

حَرَّمَ: ریشه: ح ر م؛ فعل ماضی، باب تفعیل، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنی: حرام کرد، ممنوع ساخت، حرمت نهاد.

الله: اسم جلاله، معرفه، مرفوع؛ فاعلِ «حَرَّمَ» است؛ معنی: الله، خدای یگانه.

فَيُحِلُّوا مَا حَرَّمَ الله

پس آنچه را الله حرام کرده است حلال می‌کنند.

فَـ: حرف عطف یا نتیجه؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ معنی: پس، در نتیجه، و آنگاه.

يُحِلُّوا: ریشه: ح ل ل؛ فعل مضارع، باب إفعال، منصوب و با حذف نون؛ «واو» ضمیر فاعلی است؛ معنی: حلال کنند، روا بشمارند، مجاز بدانند.

مَا: اسم موصول، مبنی؛ مفعول‌به برای «يُحِلُّوا» است؛ معنی: آنچه، چیزی که.

حَرَّمَ: ریشه: ح ر م؛ فعل ماضی، باب تفعیل، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنی: حرام کرد، ممنوع ساخت، حرمت نهاد.

الله: اسم جلاله، معرفه، مرفوع؛ فاعلِ «حَرَّمَ» است؛ معنی: الله، خدای یگانه.

زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ

زشتیِ کارهایشان برای آنان آراسته شده است.

زُيِّنَ: ریشه: ز ي ن؛ فعل ماضی مجهول، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنی: آراسته شد، زیبا جلوه داده شد، پسندیده نشان داده شد.

لَهُمْ: «لِـ» حرف جر + «هُمْ» ضمیر متصل جمع مذکر غایب؛ جار و مجرور؛ معنی: برای آنان، نزد آنان، در نظر آنان.

سُوءُ: ریشه: س و أ؛ اسم، مفرد، مرفوع؛ نایب فاعلِ «زُيِّنَ» و مضاف است؛ معنی: بدی، زشتی، کار زشت، بدیِ.

أَعْمَالِهِمْ: «أَعْمَالِ» ریشه: ع م ل؛ جمع «عَمَل»، مجرور به اضافه و مضاف است + «هِمْ» ضمیر متصل جمع مذکر غایب، مضاف‌الیه؛ معنی: کارهایشان، کردارهایشان، اعمالشان.

وَالله لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

و الله گروه کافران را هدایت نمی‌کند.

وَ: حرف استیناف یا عطف؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ معنی: و.

الله: اسم جلاله، معرفه، مرفوع؛ مبتدا یا فاعل معنویِ جملهٔ پس از خود؛ معنی: الله، خدای یگانه.

لَا: حرف نفی؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ معنی: نه، نمی.

يَهْدِي: ریشه: ه د ي؛ فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر، مرفوع؛ فاعل آن ضمیر پنهان است که به «الله» برمی‌گردد؛ معنی: هدایت می‌کند، راه می‌نماید، به راه درست می‌برد.

الْقَوْمَ: ریشه: ق و م؛ اسم جمع، معرفه با «ال»، منصوب؛ مفعول‌به برای «يَهْدِي»؛ معنی: قوم، گروه، مردم.

الْكَافِرِينَ: ریشه: ك ف ر؛ اسم فاعل جمع مذکر سالم، معرفه با «ال»، منصوب؛ صفت برای «الْقَوْمَ»؛ معنی: کافران، انکارکنندگان حق، ناسپاسان.