متن عربی: وَالَّذينَ اهتَدَوا زادَهُم هُدًى وَآتاهُم تَقواهُم ترجمهٔ فارسیِ یکباره: و کسانی که راه یافتند، خداوند هدایتشان را افزود و پرهیزکاریشان را به آنان عطا کرد. ——— جملهٔ ۱: وَالَّذينَ اهتَدَوا ترجمه: و کسانی که هدایت یافتند نقشها و ریشهها و معانی واژهها: - «وَ»: حرف عطف؛ معنی: «و».
- «الَّذينَ»: اسم موصول جمع مذکر؛ معنی: «کسانی که».
- ریشه: — (اسم موصول است؛ ریشه ثلاثی ندارد).
- «اهتَدَوا»: فعل ماضی، جمع مذکر غایب (هُم) از باب افتعال؛ معنی: «هدایت یافتند/راه یافتند».
- ریشه: ه د ي.
- ساخت: «اِهْتَدَى» اصل، صرف شده به «اهتَدَوا» برای جمع.
- باب: افتعال (احتدى/اهتدى).
——— جملهٔ ۲: زادَهُم هُدًى ترجمه: هدایت را برایشان افزود نقشها و ریشهها و معانی واژهها: - «زادَ»: فعل ماضی، مفرد مذکر غایب؛ معنی: «افزود».
- «هُم»: ضمیر متصل مفعولی (مفعول به اول)؛ معنی: «ایشان/آنها».
- «هُدًى»: مفعولٌبه (یا تمییز در برخی تحلیلها)، مصدر به معنی «هدایت».
- ریشه: ه د ي.
- نکره تنوین دارد؛ معنی: «هدایت».
——— جملهٔ ۳: وَآتاهُم تَقواهُم ترجمه: و پرهیزکاریشان را به آنان عطا کرد نقشها و ریشهها و معانی واژهها: - «وَ»: حرف عطف؛ معنی: «و».
- «آتَى»: فعل ماضی، مفرد مذکر غایب؛ معنی: «عطا کرد/داد».
- ریشه: أ ت ي.
- در متن به صورت «آتاهُم» آمده: «آتَى» + «هُم» (مفعول به اوّل)، سپس «تَقواهُم» مفعول به دوم.
- «هُم»: ضمیر متصل مفعولی (مفعول به اول)؛ معنی: «به ایشان/به آنها».
- «تَقواهُم»: ترکیب مضاف و مضافٌالیه؛ «تَقوى» اسم، مفعول به دوم؛ «هُم» ضمیر مضافٌالیه؛ معنی: «پرهیزکاریِ ایشان/پرهیزکاریشان».
- «تَقوى»: ریشه: و ق ي (وقی).
- معنی: «پرهیزکاری/خداترسی/پاسداری از حدود الهی».
- «هُم»: ضمیر جمع؛ نقش: مضافٌالیه برای «تقوى».
یادداشت نحوی-تفسیری: - در «زادَهُم هُدًى» و «وَآتاهُم تَقواهُم»، فاعل در سیاق آیات خداوند است؛ هرچند بهصورت تصریح نشده، بافت آیه فاعل را روشن میکند.
- «هُدًى» در این ساختار غالباً بهمنزلهٔ مفعول به میآید؛ برخی نحویان آن را تمییز معنا میدانند. هر دو تحلیل در کتب نحو ذکر شده است.
| 