| آیه: وَحِفْظًا مِّن كُلِّ شَيْطَانٍ مَّارِدٍ ترجمهٔ تحتاللفظی به فارسی: و [برای] نگهداری/حفاظتی از هر شیطانِ سرکش. تحلیل و بررسی دستوری و صرفی واژهها: - وَ
- نوع: حرف عطف
- معنا: «و» (پیونددهنده به جمله/عبارت پیشین؛ در متن قرآنی معمولاً به جملهٔ قبل وصل است)
- نقش: عطف جمله یا عبارتِ حال/مفعولله یا مفعولبه مقدّر
- ریشه: ندارد (حرف)
- حِفْظًا
- نوع: مصدر منصرف، منصوب (مصدر)
- اعراب: منصوب با فتحه (نکره تنوین فتح)
- نقش نحوی: مفعولٌ لأَجله (مفعولله) یا مفعول مطلق/حالِ مؤوّل بسته به تعلق به فعل یا محذوف در سیاق آیهٔ کامل؛ در این قطعه غالباً «مفعولله» برای بیان غایت/علت: «برای حفظ/بهمنظورِ نگهداری»
- معنا: «حفظ/نگهداری/حفاظت»
- ریشه: ح-ف-ظ (حَفِظَ: نگهداشتن، حفظ کردن)
- وزن صرفی: فِعْل (مصدر بر وزن فِعْل)
- مِّن
- نوع: حرف جر
- معنا: «از»
- نقش: جارّ (حرف اضافه) که مجرور بعدی را میسازد؛ بیان منشأ/مفعولعنهِ حفاظت: «از هر شیطان…»
- ریشه: ندارد (حرف)
- كُلِّ
- نوع: اسم
- اعراب: مجرور بهسبب دخول «مِن»؛ علامت جر: کسره
- نقش: مضاف
- معنا: «هر/تمام»
- ریشه: ك-ل-ل (کُلّ: همه/تمام)
- نکته: «كُلِّ» مضاف است و «شیطانٍ» مضافٌالیه آن.
- شَيْطَانٍ
- نوع: اسم
- اعراب: مجرور بهسبب اضافۀ به «كُلِّ»؛ نکره با تنوین کسر
- نقش: مضافٌالیه برای «كُلِّ»
- معنا: «شیطان»
- ریشه: در باب ریشه دو قول مشهور است:
- ش-ي-ط (از «شاطَ» بهمعنای دور شد/تباه شد/سوخت)
- ش-ط-ن (از «شَطَنَ» بهمعنای دوری گزیدن/سرکشی)
- وزن: فَيْعال (شَيْطان)
- مَّارِدٍ
- نوع: صفت (نعت) برای «شَيْطانٍ» و تابع در اعراب (مجرور)
- اعراب: مجرور با کسره (بهسبب تبعیت از «شیطانٍ»)
- معنا: «سَرکش، یاغی، سرپیچ»
- ریشه: م-ر-د (مَرَدَ: سرکشی کرد، نافرمانی کرد)
- وزن: فاعِل (مارِد)
ساختار نحوی و پیوند داخلی: - عبارت از نظر صورت یک ترکیب جار و مجرور با مفعوللهِ منصوب است که غالباً به فعلی محذوف یا جملهٔ قبل در سیاق آیات سورهٔ صافات/حِجر/فصّلت وابسته است. الگوی کلی: «وَ [جَعَلْنَاهَا] حِفْظًا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍ» یعنی: «و آن را برای حفاظتی از هر شیطان سرکش [قرار دادیم]». در این قطعه:
- «حِفْظًا» مفعولٌله (برای بیان علت/غایت)
- «مِن كُلِّ شَيْطَانٍ مَّارِدٍ» شبهجمله (جار و مجرور + مضافالیه + صفت) متعلق به «حِفْظًا» برای بیان حوزهٔ حفاظت: «از هر شیطان سرکش».
نوع جمله و معنای کلی: - نوع: عبارت اسمی/مصدر منصوبا همراه با جار و مجرور؛ بهخودیِ خود جملهٔ کامل مستقلی نیست و به ماقبل متّصل میشود؛ کارکرد تفسیری/تعلیلی دارد.
- معنای کلی در سیاق: «و [آن را] حفاظت/نگهبانیای از هر شیطان سرکش [قرار دادیم]» یا «و برای حفظ از هر شیطان سرکش».
نکات معنایی و بلاغی: - تنکیر «حِفْظًا» برای بزرگداشت/تعظیم نوع حفاظت یا بیان نوعیّت.
- «كُلِّ» برای شمولیت: هیچ شیطان سرکشی از این حفاظت بیرون نیست.
- صفت «مَّارِدٍ» شدت سرکشی را میرساند و حدّ اَقصای نافرمانی را تصویر میکند.
| 