018-099-071-كهف

و در آن روز، برخی از آنان را رها می‌کنیم که در میان برخی دیگر موج می‌زنند و در صور دمیده می‌شود؛ پس همهٔ آنان را به‌طور کامل گرد می‌آوریم.

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ

و در آن روز، برخی از آنان را رها کردیم/رها می‌کنیم که در میان برخی دیگر موج می‌زنند.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ برای پیوند دادن این جمله با جملهٔ پیشین؛ معنا: «و».

تَرَكْنَا: فعل ماضی، صیغهٔ متکلم مع‌الغیر؛ از ریشهٔ ت ر ك؛ «نا» ضمیر فاعلیِ متصل است؛ معنا: «رها کردیم»، و در بافت آیه می‌تواند معنای آیندهٔ حتمی نیز بدهد: «رها می‌کنیم».

بَعْضَ: اسم منصوب؛ مفعول‌به برای «تَرَكْنَا»؛ از ریشهٔ ب ع ض؛ معنا: «بخشی»، «برخی»، «قسمتی».

هُمْ: ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر؛ در محل جر به اضافه برای «بَعْضَ»؛ معنا: «آنان»، «ایشان»؛ «بَعْضَهُمْ» یعنی «برخی از آنان».

يَوْمَئِذٍ: ظرف زمان منصوب؛ ترکیب از «يَوْمَ» و «إِذْ»؛ «يَوْم» از ریشهٔ ي و م به معنای «روز»، و «إِذْ» ظرف زمان به معنای «آن‌گاه/آن هنگام»؛ معنا: «در آن روز»، «در آن هنگام».

يَمُوجُ: فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ از ریشهٔ م و ج؛ فاعل آن به «بَعْضُهُمْ» برمی‌گردد؛ معنا: «موج می‌زند»، «به‌هم می‌آمیزد»، «با آشفتگی حرکت می‌کند».

فِي: حرف جر؛ ریشه ندارد؛ معنا: «در»، «در میان».

بَعْضٍ: اسم مجرور به «فِي»؛ از ریشهٔ ب ع ض؛ معنا: «برخی»، «بخشی»، «قسمتی»؛ عبارت «فِي بَعْضٍ» یعنی «در میان برخی دیگر» یا «در یکدیگر».

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ

و در صور دمیده می‌شود.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ معنا: «و».

نُفِخَ: فعل ماضی مجهول، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ از ریشهٔ ن ف خ؛ معنا: «دمیده شد»؛ در بافت آیه برای وقوع قطعی در آینده نیز به کار رفته است: «دمیده می‌شود».

فِي: حرف جر؛ ریشه ندارد؛ معنا: «در».

الصُّورِ: اسم مجرور به «فِي»؛ همراه با «ال» تعریف؛ به معنای «صور»، «شیپور رستاخیز»، «ابزار دمیده‌شدن برای اعلام قیامت»؛ از نظر نحوی، «فِي الصُّورِ» جار و مجرور و وابسته به فعل «نُفِخَ» است و در ساخت مجهول نقش جانشین فاعل را می‌پذیرد.

فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا

پس آنان را به‌طور کامل گرد آوردیم/گرد می‌آوریم.

فَ: حرف عطف و ترتیب؛ ریشه ندارد؛ معنا: «پس»، «در نتیجه».

جَمَعْنَا: فعل ماضی، صیغهٔ متکلم مع‌الغیر؛ از ریشهٔ ج م ع؛ «نا» ضمیر فاعلیِ متصل است؛ معنا: «گرد آوردیم»، و در بافت آیه با معنای آیندهٔ قطعی: «گرد می‌آوریم».

هُمْ: ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر؛ مفعول‌به برای «جَمَعْنَا»؛ معنا: «آنان»، «ایشان».

جَمْعًا: مصدر منصوب؛ از ریشهٔ ج م ع؛ مفعول مطلق برای تأکید فعل «جَمَعْنَا»؛ معنا: «گردآوردنی کامل»، «به‌طور کامل»، «همگی با هم».