يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا إِذا لَقيتُم فِئَةً فَاثبُتوا وَاذكُرُوا اللَّهَ كَثيرًا لَعَلَّكُم تُفلِحونَ ای کسانی که ایمان آوردهاید، هرگاه با گروهی (از دشمن) روبهرو شدید، استوار بایستید و خدا را بسیار یاد کنید، باشد که رستگار شوید. — — — — — — — — — — جملهٔ ۱: يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا ترجمهٔ جمله: ای کسانی که ایمان آوردهاید! تحلیل واژگان و نقشها: - يا: حرف ندا؛ کاربرد برای صدا زدن و توجه دادن مخاطب.
- ریشه/معنا: ادات ندا؛ ترجمه: «ای».
- أَيُّهَا: «أَيُّ» اسم ندا + «ها» حرف تنبیه/فاصله؛ برای تأکید و فصل میان منادی و صفت بعدی.
- حالت اعرابی: منادی مبنی بر الضم (در محل نصب به ندا).
- معنا: «ای [شما]».
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر سالم.
- اعراب: بدل یا صفت برای «أَيُّهَا» در محل رفع؛
- معنا: «کسانی که».
- آمَنوا: فعل ماضی، ثلاثی مزید (باب إفعال: آمنَ)، فعل + واو جمع.
- ریشه: أ-م-ن (أمن).
- وزن: أَفْعَلَ (آمَنَ).
- نقش: صلهٔ موصول برای «الذين».
- معنی صرفی: ایمان آوردند.
— — — — — — — — — — جملهٔ ۲: إِذا لَقيتُم فِئَةً ترجمهٔ جمله: هرگاه با گروهی روبهرو شدید، تحلیل واژگان و نقشها: - إِذا: ظرف زمان شرط غیر جازم، برای آینده محتمل.
- لَقيتُم: فعل ماضی + تاء خطاب + میم جمع (خطاب به جمع)، معنای آینده در سیاق «إذا».
- ریشه: ل-ق-ي.
- باب: ثلاثی مجرد (لَقِيَ).
- نقش: فعل شرط برای «إذا».
- معنا: «دیدید/ملاقات کردید/روبهرو شدید».
- فِئَةً: اسم مفرد مؤنث، نکره، منصوب به عنوان مفعولبه «لقيتم».
- ریشه: ف-ئ-ي (فَأْو/فِئة از مادّه فَأَيَ إلى الشيء = پناه بردن/گروه).
- معنا: گروه، دسته، سپاه.
— — — — — — — — — — جملهٔ ۳: فَاثبُتوا ترجمهٔ جمله: پس پایدار باشید. تحلیل واژگان و نقشها: - فَـ: فای تفریع/جواب، نتیجه بر شرط «إذا».
- اثبُتوا: فعل امر جمع مخاطب از «ثَبَتَ يَثْبُتُ»، باب ثلاثی مجرد.
- ریشه: ث-ب-ت.
- ساخت: اِفْعُلوا (امر از یَفْعُل).
- معنا: استوار بایستید، ثابتقدم باشید.
— — — — — — — — — — جملهٔ ۴: وَاذكُرُوا اللَّهَ كَثيرًا ترجمهٔ جمله: و خدا را بسیار یاد کنید. تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف.
- اذكُرُوا: فعل امر جمع مخاطب از «ذَكَرَ يَذْكُرُ».
- ریشه: ذ-ك-ر.
- باب: ثلاثی مجرد (یَفْعُل).
- معنا: یاد کنید/ذکر بگویید.
- اللَّهَ: لفظ جلاله، مفعولبه منصوب برای «اذكروا».
- كَثيرًا: حال یا مفعول مطلق نوعی/نصب بر النعت لمصدر محذوف؛ قید کثرت برای ذکر.
— — — — — — — — — — جملهٔ ۵: لَعَلَّكُم تُفلِحونَ ترجمهٔ جمله: باشد که رستگار شوید. تحلیل واژگان و نقشها: - لَعَلَّ: حرف ترجّی (امید و انتظار)، از حروف مشبّه بالفعل؛ عمل نصب بر اسم و رفع بر خبر.
- كُم: ضمیر متصل (اسم «لعلّ»)، مخاطب جمع: «شما».
- تُفلِحونَ: فعل مضارع مرفوع به ثبوت النون (جمع مذکر سالم در اعراب محلّی فعل؟ توضیح: این فعل مضارع با واو جمع نیست؛ «تفلحونَ» با نون اعراب ندارد؛ در حقیقت مضارع مرفوع علامت رفع ضمة مقدّرة بر نون؟ تصحیح: «تُفلِحونَ» فعل مضارع مرفوع وعلامة رفعه ثبوت النون لأنه من الأفعال الخمسة، والواو ضمیر فاعل، والنون علامة الرفع).
- ریشه: ف-ل-ح.
- باب: أَفْلَحَ يُفْلِحُ (رباعی مزید)؛ در قرآن گاهی از باب «أفلح» به صورت «یفلح» به کار میرود. صورت «تُفلِحونَ» مضارع باب إفعال.
- معنا: رستگار میشوید/به کامیابی میرسید.
- خبر «لعلّ»: جمله فعلیه «تفلحون» در محل رفع خبر.
نکات تکمیلی: - پیوند نحوی کل آیه: نداء + شرط بـ«إذا» و جواب آن با «فـ» (فاثبتوا) و عطف امر دوم (واذكروا) و غایت/امید با «لعلّكم تُفلحون».
- سیاق: خطاب به مؤمنان در موقعیت رویارویی با دشمن؛ دستور به ثبات و ذکر فراوان برای دستیابی به فلاح.
| 