وَقاتِلوهُم حَتّىٰ لا تَكونَ فِتنَةٌ وَيَكونَ الدّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ ۚ فَإِنِ انتَهَوا فَإِنَّ اللَّهَ بِما يَعمَلونَ بَصيرٌ و با آنان بجنگید تا فتنهای باقی نمانَد و دین یکسره برای خدا باشد؛ پس اگر دست بردارند، بیگمان خدا به آنچه انجام میدهند بیناست.
جمله ۱: وَقاتِلوهُم ترجمه: و با آنان بجنگید. تحلیل واژگانی و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- قاتِلوا: فعل امر جمع مخاطب از باب مُفاعَلة؛ ریشه: ق-ت-ل؛ معنی: بجنگید/کارزار کنید.
- هُم: ضمیر متصل مفعولی جمع غایب؛ نقش: مفعول «قاتِلوا»؛ معنی: آنان.
جمله ۲: حَتّىٰ لا تَكونَ فِتنَةٌ ترجمه: تا آنکه فتنهای نباشد. تحلیل واژگانی و نقشها: - حَتّىٰ: حرف غایت/تعلیل؛ معنی: تا/تا اینکه.
- لا: حرف نفی (لا النافیة للجنس یا لا النافیة للمضارع، در اینجا نفی وقوع).
- تَكونَ: فعل مضارع منصوب به علت «حتّى»؛ ریشه: ك-و-ن؛ معنی: باشد/پدید آید؛ نقش: فعل جملهٔ غایی.
- فِتنَةٌ: اسم مفرد مؤنث؛ نکره مرفوع به عنوان فاعل «تكون»؛ ریشه: ف-ت-ن؛ معانی: فتنه، آزمون سخت، آشوب، ستمگری در دین.
جمله ۳: وَيَكونَ الدّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ ترجمه: و دین سراسر از آنِ خدا باشد. تحلیل واژگانی و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- يَكونَ: فعل مضارع منصوب (به عطف بر «تكون» پس از «حتّى»)؛ ریشه: ك-و-ن؛ معنی: باشد/قرار گیرد.
- الدّينُ: اسم معرفه مرفوع؛ نقش: فاعل «يكون» در ساخت اسمی؛ معنی: دین، آیین.
- كُلُّهُ: «كُلُّ» اسم مبنی بر عموم با ضمیر متصل «ـهُ»؛ نقش: بدل یا تأکید بر شمول دین؛ معنی: همهٔ آن/سراسر آن.
- لِلَّهِ: جار و مجرور؛ «لِـ» حرف جر + «اللَّهِ» اسم جلاله مجرور؛ نقش: خبر مقدّم/جار و مجرور متعلق به «يكون»؛ معنی: برای خدا/از آنِ خدا.
نکته نحوی: ساخت «يكونُ الدينُ كلُّهُ للهِ» دلالت بر اختصاص کامل دین به خدا دارد؛ «كُلُّهُ» تأکید بر شمول کامل است.
جمله ۴: فَإِنِ انتَهَوا ترجمه: پس اگر بازایستند/دست بردارند، تحلیل واژگانی و نقشها: - فَ: حرف تفریع/سببیه؛ معنی: پس/بنابراین.
- إِنْ: حرف شرط جازم؛ معنی: اگر.
- انتَهَوا: فعل ماضی جمع غایب (در محل جزم به سبب «إنْ» در معنای شرطی)؛ ریشه: ن-ه-ي؛ باب افتعال؛ معنی: بازایستادند/خودداری کردند/دست کشیدند.
جمله ۵: فَإِنَّ اللَّهَ بِما يَعمَلونَ بَصيرٌ ترجمه: پس بیگمان خدا به آنچه میکنند بیناست. تحلیل واژگانی و نقشها: - فَ: حرف تفریع؛ معنی: پس.
- إِنَّ: حرف تأکید و نصب؛ معنی: بهراستی/بیگمان.
- اللَّهَ: اسم جلاله منصوب به «إنَّ» بهعنوان اسم آن؛ معنی: خدا.
- بِما: «بِـ» حرف جر + «ما» اسم موصول غیرمختص؛ نقش: جار و مجرور؛ معنی: به آنچه.
- يَعمَلونَ: فعل مضارع مرفوع؛ فاعل: واو جمع (ضمیر مستتر تقدیره «هم» آشکار به صورت واو جمع)؛ ریشه: ع-م-ل؛ معنی: انجام میدهند/عمل میکنند.
- بَصيرٌ: خبر «إنَّ» مرفوع؛ صفت مشبهه؛ معنی: بیناست/آگاهِ بینا.
نکته معنیشناختی: - «بَصير» در مورد خدا، هم دیدن و هم آگاهی کامل را میرساند.
- ترکیب «بِما يعملون» شمول همهٔ رفتارها و اعمال آنان را در بر دارد.
| 