وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمْ الطُّورَ بِمِيثَاقِهِمْ وَقُلْنَا لَهُمْ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ وَأَخَذْنَا مِنْهُم مِّيثَاقًا غَلِيظًا و ما بر فرازشان طور را به خاطر میثاقشان بالا بردیم و به آنان گفتیم: «با سجده وارد دروازه شوید» و به آنان گفتیم: «در روز سبت از حدود تجاوز نکنید» و از ایشان میثاقی سخت گرفتیم. - وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمْ الطُّورَ بِمِيثَاقِهِمْ
- ترجمهٔ فارسی جمله: و ما طور را بالای سرشان برانگیختیم به خاطر میثاقشان.
- توضیح واژهها:
- وَ: حرف عطف «و».
- رَفَعْنَا: از ریشهٔ «رَفَعَ» به معنی بالا بردن؛ «نَا» ضمیر فاعل جمع مکلَّف یا متکلم جمع (ما) — «ما بالا بردیم».
- فَوْقَهُمْ: «فوق» به معنی بالایِ؛ «هُمْ» ضمیر سوم شخص جمع (آنها) — «بالای سرشان».
- الطُّورَ: «طور» نام کوه طور (کوه موسی)؛ به صورت مفعول منصوب با «ال» تعریف.
- بِمِيثَاقِهِمْ: «بِ» حرف جر برای بیان سبب یا وسیله؛ «ميثاق» به معنی پیمان یا عهد؛ «هِمْ» ضمیر مضافالیه سوم جمع (پیمانی که از سوی آنها است) — «به خاطر پیمانشان/با میثاقشان».
- ساخت نحوی: «رَفَعْنَا (فوقهم) الطورَ بِميثاقِهم» — فعل و مفعول و وابستهٔ بیانی.
- وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا
- ترجمهٔ فارسی جمله: و به ایشان گفتیم: «با سجده وارد دروازه شوید».
- توضیح واژهها:
- وَقُلْنَا: «و» حرف عطف؛ «قُلْنَا» فعل ماضی از «قَالَ» با ضمیر «ما» — «ما گفتیم».
- لَهُمُ: «لِـ» حرف جر به معنی «به/برای»؛ «هُمُ» (هَمزهٔ اضافی صورت قرآنی) ضمیر سوم شخص جمع «آنها» — «به آنان».
- ادْخُلُوا: فعل امر جمع مخاطب (امری از «دَخَلَ») به شکل فعل امر مخاطب جمع مذکر «وارد شوید». در اینجا خطاب به بنیاسرائیل.
- الْبَابَ: «باب» به معنی درِ بزرگ یا دروازه؛ مفعول منصوب به «ادخلوا».
- سُجَّدًا: حال یا قید نحوی که به «ادخلوا» بازمیگردد؛ «سجداً» مصدر یا حال به معنی «در حالت سجده» یا «با سجده»؛ به صورت منصوب با تنبیه تشدید دال بر انجام عمل در حالی که در سجدهاند.
- نکتهٔ بلاغی: دستور به ورود در حالی که سجده میکنند — نشانهٔ خشوع و احترام.
- وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُو فِي السَّبْتِ
- ترجمهٔ فارسی جمله: و به آنان گفتیم: «در روز سبت از حد تجاوز نکنید».
- توضیح واژهها:
- وَقُلْنَا: «ما گفتیم» (مانند بالا).
- لَهُمْ: «به ایشان».
- لَا: حرف نفی امری — «مکنید/نکنید».
- تَعْدُو: فعل مضارع از ریشهٔ «عَدا» به معنی «از حد گذشتن، تجاوز کردن»؛ به صورت مخاطب جمع «شما تجاوز میکنید» منفی با «لا» میشود «تجاوز نکنید».
- فِي: حرف جر «در/در میان».
- السَّبْتِ: «سبت» به معنی روز سبت (روز تعطیل شرعی یهود)؛ به صورت مجرور.
- نکتهٔ معنایی: حکم ممنوعیت انجام برخی فعالیتها یا تجاوز از حدود در روز سبت، طبق متن قرآن.
- وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا
- ترجمهٔ فارسی جمله: و از ایشان میثاقی سخت گرفتیم.
- توضیح واژهها:
- وَ: و.
- أَخَذْنَا: فعل ماضی از «أَخَذَ» با ضمیر «ما» — «ما گرفتیم/اخذ کردیم».
- مِنْهُمْ: «مِنْ» حرفِ ابتداءِ گرفته شدن از میان؛ «هم» ضمیر سوم جمع — «از ایشان».
- مِيثَاقًا: مفعول منصوب از «میثاق» به معنی پیمان یا عهد — «پیمانی».
- غَلِيظًا: صفت مفعول منصوب از «غلیظ» به معنی سنگین، سخت، شدید — «سنگین/سخت»؛ نشاندهندهٔ شدت و جدیّت میثاق.
- ترکیب نحوی: «أخذنا (میثاقا غلیظا) منهم» — ما از آنان پیمانی سخت اخذ کردیم.
- نکتهٔ مفهومی: «میثاق غلیظ» دلالت بر پیوند محکم و الزامآور دارد.
| 