لَيسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَلا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ۗ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيرًا خواستهها و آرزوهای شما و نیز آرزوهای اهل کتاب سودی ندارد؛ هر که بدی کند به آن کیفر داده میشود و برای او کسی جز خداوند سرپرست و یا یاریدهندهای نخواهد یافت.
جمله 1 (عربی): لَيسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَلا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ترجمهٔ فارسی جمله 1: آرزوها و خواستههای شما و نیز آرزوهای اهل کتاب سودی ندارد. توضیح واژهها: - لَيسَ: فعل نفی است به معنی «نیست» یا «نمیباشد». در اینجا به معنی «نیست» یا «سود ندارد» در برابر آنچه بعدش میآید.
- بِـ: حرف جر، گاهی همراه اسم «أَمانِيِّكُمْ» برای نشان دادن «به [صورت]» یا «از طریق»؛ در این ترکیب «ليْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ» کنایه از «آرزوهایتان کافی نیست» است.
- أَمانِيِّكُمْ (أَمانِيّ + كُمْ): جمع مؤنث یا مذکر? «أمانى» به معنی آرزوها، تمنیات، خواستهها. پس «أَمانِيِّكُمْ» یعنی «آرزوها/خواستههای شما». ضمیر «كُمْ» به مخاطب جمع (شما) بازمیگردد.
- وَلا: «و نه» یا «و نیز نه». اتصال دو مورد را نشان میدهد.
- أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ: «آرزوهای اهل کتاب». «أَهْلُ الْكِتَابِ» عبارتی که در قرآن معمولاً به یهود و نصاری (یا پیروان کتابهای آسمانی) اشاره دارد. «أَمانِيّ» همان «آرزوها» است. شرح مختصر ساختار: جمله نفی دارد و میگوید آنچه مردم (یا اهل کتاب) در دل آرزو میکنند، کافی یا مؤثر نیست. به بیان دیگر، صرف آرزو یا تصور سودمند بودن فضیلت یا معافیت نمیآورد.
جمله 2 (عربی): مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ترجمهٔ فارسی جمله 2: هر که بدی کند، به خاطر آن کیفر داده میشود. توضیح واژهها: - مَن: حرف شرط نسبی که «هر کس» یا «کسی که» را معنی میدهد.
- يَعْمَلْ: فعل مضارع مجهول? خیر، فعل مضارع از ریشه «عَمِلَ» به معنی «عمل کردن» یا «انجام دادن». با «مَن» همراه شده تا «هر کس انجام دهد» را بیان کند.
- سُوءًا: مفعول؛ «سوء» به معنی بدی، کار زشت، گناه. با «ًا» نصب اکتسابی برای مفعول است.
- يُجْزَ بِهِ: «یُجْزى» از ریشه «جَزَى» به معنی «پاداش یا کیفر دادن». صرف «یُجْزَ» به صورت مجهول در قرآن معمولاً به معنی «بازپس داده میشود/کیفر داده میشود» است. «بِهِ» ضمیر مفعولی است به معنی «بهواسطهٔ آن» یا «به خاطر آن (بدی)». بنابراین «به آن جزا داده میشود».
شرح دستوری و معنایی: ترکیب شرطی «مَن يَعْمَلْ سُوءًا» بیانگر عموم کسانی است که مرتکب کار بد میشوند؛ «يُجْزَ بِهِ» اعلام نتیجه است که برای عمل بد جزا در نظر گرفته میشود. نکتهٔ مهم این است که آیه بر مسئولیت فردی و وقوع جزا برای اعمال تأکید میکند.
جمله 3 (عربی): وَلا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيرًا ترجمهٔ فارسی جمله 3: و برای او کسی جز خداوند سرپرست و یاریدهندهای نخواهد یافت. توضیح واژهها: - وَلا: «و نه» یا «و نیز نه»؛ ادامه نفی یا تکمیل جملهٔ قبلی.
- يَجِدْ: فعل مضارع از ریشه «و ج د» به معنی «یافتن». به صورت منفی «لا يَجِدْ» یعنی «نخواهد یافت» (در پی جملهٔ لَيسَ و در ساختار معنایی کلی آیه).
- لَهُ: ضمیر ملکی/مزیتی به معنی «برای او» یا «به او». «لَهُ يَجِدْ» یعنی «برای او پیدا کند/یابد».
- مِنْ دُونِ اللَّهِ: «از غیر خدا»، «جز خدا». «مِن دُونِ» در اینجا به معنی «به جای/غیر از» یا «برون از» استفاده شده است.
- وَلِيًّا: «ولیّ» در لغت به معنی سرپرست، نگهبان، حامی، کسی که در حمایت و ولایت است. به صورت منصوب (مفعولی) در ساختار «يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا» یعنی «ولیای (سرپرست) پیدا نخواهد کرد».
- وَلا نَصِيرًا: «و نه یاریدهندهای». «نصیر» به معنی یار، کمککننده و یاور است. باز هم به صورت نصب برای مفعول «يَجِدْ».
شرح دستوری و معنایی: جمله نتیجهای است که تأکید میکند کسی که بد کند، نه تنها مجازات میشود، بلکه هیچ سرپرست یا یاریدهندهای جز خدا نخواهد یافت که او را از کیفر نجات دهد. «من دون الله» یعنی هیچکس خارج از داوری و اختیار خدا نمیتواند شفیع یا حامی او باشد. | 