004-042-099-نساء

يَومَئِذٍ يَوَدُّ الَّذينَ كَفَروا وَعَصَوُا الرَّسولَ لَو تُسَوّىٰ بِهِمُ الأَرضُ وَلا يَكتُمونَ اللَّهَ حَديثًا

آن روز، کسانی که کفر ورزیدند و از پیامبر نافرمانی کردند، آرزو می‌کنند که ای کاش با خاک یکسان می‌شدند، و هیچ سخنی را از خدا پنهان نخواهند کرد.

جمله‌ی اول:
يَومَئِذٍ يَوَدُّ الَّذينَ كَفَروا وَعَصَوُا الرَّسولَ لَو تُسَوّىٰ بِهِمُ الأَرضُ

«آن روز، کسانی که کفر ورزیدند و از پیامبر نافرمانی کردند، آرزو می‌کنند که ای کاش با خاک یکسان می‌شدند.»

توضیح واژه‌ها و ترکیب‌ها:

• يَومَئِذٍ
  • «يوم» = روز.
  • «إذ» = آن‌گاه، زمانی که.
  • «يومئذ» یعنی: در آن روز خاص، روزی که قبلاً در آیات قبل درباره‌اش سخن رفته؛ یعنی روز قیامت.
  • از نظر معنا بار تهدید و هول و هراس دارد، چون اشاره به روز حساب و جزاست.
• يَوَدُّ
  • ریشه: «وَدَّ» به معنای دوست داشتن، آرزو کردن، میل و رغبت شدید داشتن.
  • صیغه: فعل مضارع، مفرد، غایب: او آرزو می‌کند / آنان آرزو می‌کنند (با توجه به فاعل بعدی، معنی به صورت جمع ترجمه می‌شود).
  • در اینجا «يَوَدُّ» یعنی: با تمام وجود آرزو و تمایل قلبی دارند، حسرت می‌خورند.
• الَّذينَ كَفَروا
  • «الَّذينَ» اسم موصول: کسانی که.
  • «كَفَروا»
    • ریشه: «كفر» به معنای پوشاندن. در اصطلاح دینی: پوشاندن حق، نپذیرفتن حقیقت خدا و پیامبر و آیات الهی.
    • صیغه: فعل ماضی، جمع، غایب: کفر ورزیدند، ایمان نیاوردند.
  • ترکیب «الذين كفروا» یعنی: کسانی که حقیقت ایمان را پوشاندند، ایمان نیاوردند، منکر شدند.
• وَعَصَوُا الرَّسولَ
  • «وَ» حرف عطف: و.
  • عَصَوُا
    • ریشه: «عصیان» به معنای نافرمانی کردن، سرپیچی کردن از دستور.
    • صیغه: فعل ماضی، جمع، غایب: نافرمانی کردند.
    • نافرمانی از چه؟ از فرمان‌های الهی که رسول خدا آورده است.
  • الرَّسولَ
    • «الرسول» یعنی فرستاده، پیامبر از جانب خدا.
    • مفعول فعل «عصوا» است؛ یعنی از پیامبر سرپیچی کردند، سخن و فرمان او را که سخن خداست جدی نگرفتند.
  • نکته معنایی: آیه، کفر را همراه با عصیان پیامبر ذکر می‌کند؛ یعنی هم در اعتقاد منحرف شدند (کفر)، هم در عمل نافرمانی کردند (عصیان).
• لَو تُسَوّىٰ بِهِمُ الأَرضُ
  • «لَو»
    • «لو» در اینجا حرف شرطِ غیرواقعی و برای آرزو و حسرت است؛ یعنی: ای کاش، اگر می‌شد که…
  • تُسَوّىٰ
    • ریشه: «سَوّى» یعنی هم‌سطح کردن، برابر کردن، صاف کردن.
    • فعل مجهول مضارع: «تُسَوّى» = همسان شود، برابر شود، صاف شود.
  • بِهِمُ
    • «بهم» = با آن‌ها، بر سر آن‌ها.
    • ضمیر «هم» به همان «الذين كفروا وعصوا الرسول» برمی‌گردد.
  • الأَرضُ
    • زمین.
  • ترکیب جمله: «لَو تُسَوّىٰ بِهِمُ الأرضُ»
    • یعنی: ای کاش زمین بر سرشان هموار می‌شد / با آنها هم‌سطح می‌شد / آن‌قدر فرو می‌رفتند که با خاک یکی می‌شدند.
    • معنای تصویری: آن‌قدر از خجالت، رسوایی، ترس و عذاب آن روز به تنگ می‌آیند که آرزو می‌کنند اصلاً از بین بروند؛ انگار خاک روی آنها کشیده شود و دیده نشوند.
  • در ترجمه‌ی روان:
    • «آرزو می‌کنند که کاش با خاک یکسان می‌شدند.»
    • یعنی: دوست دارند اصلاً وجود نداشتند، به کلی در دل زمین گم می‌شدند تا از حساب و رسوایی نجات یابند.

جمله‌ی دوم:
وَلا يَكتُمونَ اللَّهَ حَديثًا

«و هیچ سخنی را از خدا پنهان نخواهند کرد.»

توضیح واژه‌ها و ترکیب‌ها:

• وَلا
  • «وَ» عطف: و.
  • «لا» در اینجا «لا»ی نافی است: نفی و انکار را می‌رساند؛ یعنی: و پنهان نمی‌کنند.
  • این «لا» استمرار و کلیت را می‌رساند؛ یعنی هیچ‌وقت، هیچ سخنی را در آن موقعیت از خدا پنهان کرده نخواهند توانست.
• يَكتُمونَ
  • ریشه: «كتم» به معنای پنهان کردن، پوشاندن، چیزی را در دل نگه داشتن و آشکار نکردن.
  • صیغه: فعل مضارع، جمع، غایب: پنهان می‌کنند / پنهان خواهند کرد.
  • با توجه به سیاق آیه و «لا»، یعنی: نمی‌توانند پنهان کنند، پنهان نخواهند کرد.
  • نکته معنایی:
    • در دنیا، بسیاری از حقیقت‌ها را می‌شود پنهان کرد، دروغ گفت، انکار نمود.
    • اما روز قیامت، شرایط به گونه‌ای است که انسان قدرت پنهان‌کاری ندارد؛ زبان، اعضا و حتی زمین گواهی می‌دهند.
• اللَّهَ
  • اسم جلاله: خدا.
  • مفعول فعل «يَكتُمونَ» است؛ یعنی: از خدا پنهان نمی‌کنند.
  • یعنی: چیزی نیست که بتوانند آن را در برابر خدا مخفی کنند، چون خدا به ظاهر و باطن آگاه است، و در قیامت همه چیز آشکار می‌شود.
• حَديثًا
  • ریشه: «حدَث» به معنای نو شدن، تازه بودن؛ «حديث» یعنی سخن، گفتار، کلام.
  • نکره آمده (حدیثًا) برای عمومیت و بزرگ‌نمایی: هیچ سخنی، هیچ مطلبی، هیچ خبری.
  • از نظر معنا:
    • هم می‌تواند اشاره به اعترافات و توضیحات خودشان درباره اعمالشان باشد.
    • هم می‌تواند اشاره به هر نوع سخن، بهانه، دروغ، توجیه و… باشد که در دنیا می‌گفتند، اما در قیامت دیگر امکان چنین چیزهایی نیست.
  • ترکیب «لا يَكتُمونَ اللَّهَ حديثًا» یعنی:
    • نمی‌توانند حتی کم‌ترین سخن را از خدا پنهان کنند.
    • همه چیز، از نیت‌ها و عمل‌ها تا سخنان و توجیه‌ها, برملا و روشن است.
• نکته تفسیری کوتاه (ارتباط دو جمله):
  • در جمله‌ی اول، شدت حسرت و شرمندگی کافران و نافرمانان توصیف می‌شود:
    • آن‌قدر پشیمان و مضطرب‌اند که دوست دارند اصلاً وجود نداشته باشند و با خاک یکسان بشوند.
  • در جمله‌ی دوم، نشان داده می‌شود که این روز، روزِ حقیقتِ مطلق است:
    • دیگر جایی برای دروغ، انکار، پنهان کردن حقیقت، تغییر دادن واقعیت و تحریف نیست.
    • همه چیز آشکار شده؛ نه می‌توانند گذشته‌شان را لاپوشانی کنند، نه می‌توانند چیزی را از علم و حضور خدا مخفی کنند.