وَلَيسَتِ التَّوبَةُ لِلَّذينَ يَعمَلونَ السَّيِّئَاتِ حَتّىٰ إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ المَوتُ قالَ إِنّي تُبتُ الآنَ وَلَا الَّذينَ يَموتونَ وَهُم كُفّارٌ ۚ أُولٰئِكَ أَعتَدنا لَهُم عَذابًا أَليمًا ترجمه:
و توبه برای کسانی نیست که پیوسته کارهای بد میکنند، تا آنگاه که مرگ یکی از آنان فرا برسد میگوید: «هماکنون توبه کردم»؛ و نه برای کسانی که در حال کفر میمیرند. اینان کسانیاند که برایشان عذابی دردناک آماده کردهایم.
جملهی اول: متن جمله:
وَلَيسَتِ التَّوبَةُ لِلَّذينَ يَعمَلونَ السَّيِّئَاتِ ترجمه:
و توبه برای کسانی نیست که کارهای بد (گناهان) را انجام میدهند. توضیح واژهها و ترکیبها: - وَ
حرف عطف، یعنی «و». جمله را به جملهی قبل یا بعدش وصل میکند. - لَيسَتِ
فعل ناقص (از ریشهی «لیس») برای نفی جمله اسمیه؛ یعنی «نیست». - «لیس» در عربی هممعنای «نیست» در فارسی است.
- در اینجا با «ت» آمده تا با «التوبة» که مؤنث است مطابقت داشته باشد: «لیست التوبة» یعنی «توبه نیست / وجود ندارد (برای…)».
- التَّوبَةُ
«التوبة» یعنی بازگشت، منظور بازگشت از گناه به سوی خدا همراه با پشیمانی و تصمیم بر ترک گناه. - «ال» در آغاز کلمه، برای تعریف است: «توبهی شناخته شده، توبهی واقعی».
- به عنوان اسم مؤنث آمده، به همین دلیل فعل «لیست» هم مؤنث شده است.
- لِلَّذينَ
«لـ» حرف جر، بهمعنای «برای». «الذین» اسم موصول جمع مذکر، یعنی «کسانی که». «للذین» یعنی «برای کسانی که». ساختار جمله میگوید: توبه برای این گروه نیست. - يَعمَلونَ
فعل مضارع، جمع: «انجام میدهند». - از ریشهی «عَمِلَ» بهمعنای «کردن، انجام دادن».
- صیغهی «یعملون» نشان میدهد که کار را به طور پیدرپی و عادتگونه انجام میدهند، نه یکبار.
- السَّيِّئَاتِ
جمع «سیئة»، یعنی کار بد، گناه، عمل زشت. - «السیئات» یعنی «گناهان» یا «کارهای بد».
- جمع مؤنث سالم است (با «ات» در آخر).
جمعبندی معنایی جمله:
خداوند میفرماید: «توبه (واقعی و پذیرفته) برای کسانی نیست که همواره و پی در پی گناهان را انجام میدهند»، یعنی کسانی که سبک زندگیشان گناه است و جدی برای ترک آن اقدام نمیکنند، توبهشان (به شکل درست) شامل حالشان نشده و در این حالت، استحقاق پذیرش توبه را ندارند.
جملهی دوم: متن جمله:
حَتّىٰ إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ المَوتُ قالَ إِنّي تُبتُ الآنَ ترجمه:
تا آنگاه که هنگامی که مرگ یکی از آنان فرا برسد، میگوید: «هماکنون توبه کردم». توضیح واژهها و ترکیبها: - حَتّىٰ
حرف غایت و انتها یا حرفی که حد و نقطهی پایانی را بیان میکند؛ اینجا به معنای «تا اینکه» است، یعنی ادامهی گناه را توصیف میکند تا رسیدن به لحظهی مرگ. - إِذا
اسم شرط یا ظرف زمان، در اینجا معنای «وقتی که / هنگامی که» دارد. ترکیب «حتّى إذا» یعنی «تا آنگاه که وقتی…». - حَضَرَ
فعل ماضی: «حاضر شد، فرا رسید». - در اینجا به معنای رسیدن و روی دادن است، یعنی چیزی به سراغ کسی آمد.
- أَحَدَهُم
«أحد» یعنی «یکی»، «هم» ضمیر جمع: «آنها». «أحدهم» یعنی «یکی از آنان». ترکیب: «حضر أحدهم الموت» یعنی «مرگ به سراغ یکی از آنان آمد / بر او حاضر شد». - المَوتُ
«الموت» یعنی «مرگ». - قالَ
فعل ماضی: «گفت». - فاعلش ضمیر مستتر است که به همان «أحدهم» باز میگردد: یعنی «او گفت».
- إِنّي
«إنّ» حرف تأکید و نصب، یعنی: «همانا / به راستی» (برای تأکید). «ی» ضمیر متصل: «من». «إني» یعنی: «همانا من / من به راستی». در فارسی به صورت «من» یا «من خودم» ترجمه میشود. - تُبتُ
فعل ماضی: «توبه کردم، بازگشتم (به سوی خدا)». - از ریشهی «تابَ» به معنای «بازگشتن».
- صیغهی متکلم وحده: «من توبه کردم».
- الآنَ
قید زمان، یعنی «اکنون، همین حالا». ترکیب «إني تبت الآن» یعنی: «من الان توبه کردم».
جمعبندی معنایی جمله:
این جمله حال کسانی را توضیح میدهد که تا آخرین لحظهی عمر، گناه میکنند و تازه زمانی که نشانههای مرگ را آشکارا میبینند و راه برگشت عملی از نظر دنیایی بسته میشود، میگویند: «الان توبه کردم». چنین توبهای، توبهی اضطراری در لحظهی دیدن مرگ است، نه توبهی آگاهانه و انتخابی در زمان اختیار.
جملهی سوم: متن جمله:
وَلَا الَّذينَ يَموتونَ وَهُم كُفّارٌ ترجمه:
و (همچنین توبه پذیرفته نیست) برای کسانی که در حال کفر میمیرند. توضیح واژهها و ترکیبها: - وَلَا
«و» حرف عطف، «لا» برای نفی. «ولا» در اینجا جملهی قبلی را ادامه میدهد و میگوید: «و نه (برای)…». یعنی: توبه نه برای گروه اول است و نه برای گروه دوم. - الَّذينَ
اسم موصول جمع مذکر: «کسانی که». این واژه جمله را توصیفی برای گروه دوم قرار میدهد. - يَموتونَ
فعل مضارع: «میمیرند». - از ریشهی «مات / یموت» به معنای «مردن».
- صیغهی جمع: «آنها میمیرند».
- وَهُم
«واو» حالیه است، یعنی: «در حالی که». «هم» ضمیر جمع: «آنها». ترکیب «وهم» یعنی: «در حالی که آنان…». این ساختار میگوید که صفت همراه مرگشان چیست. - كُفّارٌ
جمع «کافر» به صورت صیغهی مبالغه؛ - «کافر» در اصطلاح دینی یعنی کسی که حقیقت را پوشانده و ایمان نیاورده است.
- «کفار» یعنی افرادی که در حالت بیایمانی و انکار حق از دنیا میروند.
جمعبندی معنایی جمله:
این بخش بیان میکند: توبه برای کسانی که در حال کفر از دنیا میروند نیست؛ یعنی کسی که تا لحظهی مرگ، با حالت کفر و انکار حق از دنیا میرود و دیگر مجالی برای برگشت و ایمان ندارد، دیگر توبهای برای او باقی نمیماند و راه جبران قطع شده است.
جملهی چهارم: متن جمله:
أُولٰئِكَ أَعتَدنا لَهُم عَذابًا أَليمًا ترجمه:
آنان کسانیاند که برایشان عذابی دردناک آماده کردهایم. توضیح واژهها و ترکیبها: - أُولٰئِكَ
اسم اشاره برای جمع دور: «آنان / آنها». در اینجا به هر دو گروه قبلی اشاره دارد: - کسانی که تا دم مرگ گناه میکنند و در همان لحظهی دیدن مرگ میگویند «الان توبه کردم».
- کسانی که در حال کفر میمیرند.
- أَعتَدنا
فعل ماضی، جمع متکلم: «ما آماده کردیم / ما مهیا ساختیم». - از ریشهی «أَعَدَّ» به معنای «آماده کردن، مهیا کردن».
- «نا» ضمیر فاعلی متکلم معالغیر: «ما» (خداوند به صورت عظمت).
- لَهُم
«لـ» حرف جر: «برای». «هم» ضمیر جمع: «آنها». «لهم» یعنی «برای آنان». - عَذابًا
«عذاب» یعنی مجازات، کیفر، رنج. - به صورت نکره (بدون «ال») آمده تا عظمت و ناشناختگی و هول آن را نشان دهد؛ یعنی «نوعی عذاب سخت».
- أَليمًا
صفت برای «عذاب»، یعنی «دردناک». - از ریشهی «ألم» به معنای «درد».
- «عذابًا ألیمًا» یعنی «عذابی بسیار دردآور و رنجآور».
جمعبندی معنایی جمله:
نتیجهی حالت این افراد بیان میشود: کسانی که تا آخرین لحظه، در گناه یا کفر هستند و توبهی حقیقی و بهموقع ندارند، از آنجا که راه توبه را سهلانگارانه رها کردهاند، برای آنان در آخرت عذابی بسیار دردناک آماده شده است.
جمعبندی کلی آیه: ۱. توبهی پذیرفته، توبهای است که در زمان اختیار، قبل از رویارویی قطعی با مرگ و ناامیدی از زندگی انجام شود؛ همراه با پشیمانی واقعی، ترک گناه و تصمیم جدی بر عدم بازگشت. ۲. کسی که تا لحظهای که نشانههای حتمی مرگ را میبیند، عمداً و با آگاهی به گناه ادامه میدهد و تازه آنوقت میگوید «الان توبه کردم»، در حقیقت از توبه در زمان اختیار استفاده نکرده است؛ این نوع توبه، توبهی اضطراری و از روی ناچاری است، نه توبهای آزادانه و خالص. - کسانی که در حال کفر میمیرند (بیآنکه ایمان بیاورند و بازگردند)، دیگر مجالی برای بازگشت ندارند و توبهای پس از مرگ برای آنها وجود ندارد.
- سرانجام چنین افرادی، طبق بیان آیه، عذابی دردناک است که از پیش برای آنان آماده شده؛ یعنی سنت الهی دربارهی کسانی که با آگاهی و لجاجت راه حق را تا آخر میبندند، چنین است.
| 