003-153-095-آل عمران

1. إِذ تُصعِدونَ

• ترجمه: آن‌گاه که بالا می‌رفتید/فرار می‌کردید
• تحلیل واژگان:
  • إِذ: اسم زمان، ظرف زمان ماضی؛ معنی: هنگامی که؛ ریشه: — ؛ وزن/باب: —
  • تُصعِدونَ: فعل مضارع مرفوع (علامت رفع: ثبوت نون)، فاعل: واو جمع؛ معنی: بالا می‌روید/می‌گریختید؛ ریشه: ص ع د؛ وزن: تُفعِلون؛ باب: إفعال (أَصعَدَ يُصعِدُ)

2. وَلا تَلوونَ عَلىٰ أَحَدٍ

• ترجمه: و به هیچ‌کس بازنمی‌گشتید/نگاه نمی‌کردید
• تحلیل واژگان:
  • وَ: حرف عطف؛ معنی: و؛ ریشه/وزن/باب: —
  • لا: حرف نهی/نفی (اینجا نهی مضارع)؛ معنی: نه/مکنید؛ —
  • تَلوونَ: فعل مضارع مجزوم به «لا»ی نهی (حذف نون)، فاعل: واو جمع؛ معنی: التفات نمی‌کردید/بازنمی‌گشتید؛ ریشه: ل و ي؛ وزن: تَفعُلون (أصل: تلوون)؛ باب: ثلاثی مجرد (لَوى يَلوي)
  • عَلىٰ: حرف جر؛ معنی: بر/به؛ —
  • أَحَدٍ: اسم نکره مجرور؛ معنی: هیچ‌کس؛ ریشه: أ ح د؛ وزن: فَعَل؛ باب: —

3. وَالرَّسولُ يَدعوكُم في أُخراكُم

• ترجمه: و پیامبر شما را از پشتِ سر فرا می‌خوانْد
• تحلیل واژگان:
  • وَ: حرف عطف؛ معنی: و؛ —
  • الرَّسولُ: اسم معرفه، مبتدا/فاعل مرفوع؛ معنی: پیامبر؛ ریشه: ر س ل؛ وزن: فَعول؛ —
  • يَدعوكُم: فعل مضارع مرفوع + ضمیر مفعولی «کم»؛ معنی: شما را می‌خوانَد/فرا می‌خوانَد؛ ریشه: د ع و؛ وزن: يَفعُل/يَفعَل (يَدعو)؛ باب: ثلاثی مجرد (دعا يَدعو)
  • في: حرف جر؛ معنی: در؛ —
  • أُخراكُم: ظرف مکان مضاف‌الیه ضمیر «کم»؛ معنی: پشتِ سرِ شما/عقب شما؛ ریشه: أ خ ر؛ وزن: فُعلى (أُخرى) + ضمیر؛ —

4. فَأَثابَكُم غَمًّا بِغَمٍّ

• ترجمه: پس شما را به [کیفر] غمی بر غم دیگر دچار کرد
• تحلیل واژگان:
  • فَ: حرف فاء تفریع/سببیت؛ معنی: پس/بنابراین؛ —
  • أَثابَكُم: فعل ماضی رباعی + ضمیر مفعولی «کم»؛ معنی: پاداش/کیفر داد؛ ریشه: ث و ب؛ وزن: أَفعال؛ باب: إفعال (أثابَ يُثيبُ)
  • غَمًّا: مفعولٌ‌به منصوب (تمییز مفعولی نیز تفسیر شده)؛ معنی: اندوهی؛ ریشه: غ م م؛ وزن: فَعّ؛ —
  • بِغَمٍّ: جار و مجرور (بیانی/مصاحبت)؛ معنی: به/بر غمی [دیگر]؛ ریشه: غ م م؛ وزن: فَعّ؛ —

5. لِكَيلا تَحزَنوا عَلىٰ ما فاتَكُم وَلا ما أَصابَكُم

• ترجمه: تا اندوهگین نشوید بر آنچه از دستتان رفت و نه بر آنچه بر شما رسید
• تحلیل واژگان:
  • لِكَيلا: لام تعلیل + كي + لا (نافی/ناهی)؛ معنی: تا اینکه نه/برای اینکه… نشوید؛ —
  • تَحزَنوا: فعل مضارع منصوب (به «كَي») با حذف نون، فاعل: واو جمع؛ معنی: اندوهگین شوید/نشوید (با «لا»)؛ ریشه: ح ز ن؛ وزن: تَفعَلون؛ باب: ثلاثی مجرد (حَزِنَ يَحْزَنُ)
  • عَلىٰ: حرف جر؛ معنی: بر؛ —
  • ما: اسم موصول/مصدرية؛ معنی: آنچه/آن‌که؛ —
  • فاتَكُم: فعل ماضی + ضمیر مفعولی «كم»، فاعل مستتر؛ معنی: از شما فوت شد/از دستتان رفت؛ ریشه: ف و ت؛ وزن: فاعَ (فاتَ)؛ باب: ثلاثی مجرد (فاتَ يَفوتُ)
  • وَلا: حرف عطف + نفی؛ معنی: و نه؛ —
  • ما: اسم موصول/مصدرية؛ معنی: آنچه/آن‌که؛ —
  • أَصابَكُم: فعل ماضی رباعی + ضمیر مفعولی «كم»؛ معنی: به شما رسید/بر شما وارد شد؛ ریشه: ص و ب؛ وزن: أَفعال؛ باب: إفعال (أصابَ يُصيبُ)

6. وَاللَّهُ خَبيرٌ بِما تَعمَلونَ

• ترجمه: و خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است
• تحلیل واژگان:
  • وَ: حرف عطف؛ معنی: و؛ —
  • اللَّهُ: اسم جلاله، مبتدا مرفوع؛ معنی: خداوند؛ —
  • خَبيرٌ: خبر مرفوع؛ معنی: آگاه/آگاهْ‌دان؛ ریشه: خ ب ر؛ وزن: فَعيل؛ —
  • بِما: حرف جر «بِـ» + اسم موصول «ما»؛ معنی: به آنچه؛ —
  • تَعمَلونَ: فعل مضارع مرفوع (ثبوت نون)، فاعل: واو جمع؛ معنی: انجام می‌دهید؛ ریشه: ع م ل؛ وزن: تَفعَلون؛ باب: ثلاثی مجرد (عَمِلَ يَعمَلُ)

ترجمه کامل آیه:
هنگامی که بالا می‌رفتید و به هیچ‌کس توجهی نمی‌کردید، و پیامبر شما را از پشتِ سر فرا می‌خوانْد، پس شما را به کیفرِ غمی بر غم دیگر گرفتار ساخت، تا بر آنچه از دستتان رفت و بر آنچه به شما رسید اندوهگین نشوید، و خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است.