آیه: قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الَّتِي التَقَتَاۖ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ إِنَّ في ذٰلِكَ لَعِبرَةً لِأُولِي الأَبصارِ تعیین ضمایر: - لَكُمْ — ضمیر مفعولی به مخاطب جمع (کاف مخاطب)؛ مرجع: مؤمنان/امت مسلمان (خوانندگان/مخاطبان آیه).
- هُنا در „آيَةٌ“ ضمیر نیست، کلمه مستقل است.
- الَّتِي (در „الَّتِي التَقَتَا“) — اسم موصول مؤنث مفرد که به „فِئَتَيْنِ“ (دو گروه) باز میگردد؛ از آنجا که „فِئَتَيْنِ“ مثنی مؤنث یا محاورهای برای دو گروه است، موصول به آن عطف شده است.
- تُقَاتِلُ — فعل مجهول ضمیری در فارسی لازم نیست؛ فاعل ضمیر مستتر مؤنث یا مذکر جمع نیست بلکه به „فِئَةٌ“ (یکی از دو گروه) باز میگردد: یعنی «فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» = «گروهی که در راه خدا میجنگد».
- أُخْرَىٰ — ضمیر شبهصفت (اسم اشاره یا صفت) که به „فِئَتَيْنِ“ برمیگردد و مشخص میکند «گروه دیگر».
- كَافِرَةٌ — توضیح برای „أُخْرَىٰ“: «دیگری کافر است».
- يَرَوْنَهُمْ — در این عبارت دو ضمیر وجود دارد:
- يَرَوْنَ — فعل با ضمیر فاعل «هُمْ» یا ضمیر متصل به فعل؛ فاعل صریح ضمیر شخص سوم جمع مذکر یا جمع در اینجا، مرجع آن «أُخْرَىٰ كَافِرَةٌ» یا بهتر: «کافرانِ گروه دیگر» نیست؛ در ساخت جمله، واژهی پیشین «كَافِرَةٌ» اسم مفرد مؤنث است، اما در اینجا «يَرَوْنَ» فاعل جمع است که به مشاهدهکنندگان بیرونی اشاره دارد — مفسران بیشتر توضیح میدهند که مرجع «يَرَوْنَ» جمع سپاهیان مشرک یا دیدگان مردم مقابلند که دو دسته را مانند هم میبینند. بنابراین فاعل ضمیر «یَرَوْنَ» = کسانی که دو گروه را میبینند (ناظران، دشمنان یا مردم) — نه «أُخْرَىٰ».
- هُمْ در «يَرَوْنَهُمْ» — ضمیر مفعولی جمع سوم مذکر است که مرجعش «فِئَتَيْنِ» یا دقیقتر: هر دو گروهِ جنگی و کافر (یعنی افرادِ آن دو دسته) است؛ ترجمه: «آنها (یعنی ناظران) آنها (دو گروه) را مثل یکدیگر میبینند».
- مِثْلَيْهِمْ — «مثلَ» + ضمیر متصل «-همْ»؛ مرجع «فِئَتَيْنِ» یا هر یک از دو گروه؛ یعنی «آنها را شبیه یکدیگر میبینند» (ضمیر «هم» به هر دو گروه بازمیگردد).
- رَأْيَ الْعَيْنِ — «از منظر دید چشم» (توضیح بیانی).
- وَاللَّهُ — ضمیر نیست؛ اسم خاص.
- يُؤَيِّدُ — فعل با ضمیر فاعل محذوف که صریح شده: فاعل «اللَّهُ» است.
- بِ نَصْرِهِ — ضمیر «-ه» در «نَصْرِهِ» متعلق به «اللَّهِ» است (نصرِ او = نصرت او).
- مَنْ يَشَاءُ — «مَنْ» موصول شرطی/سببی؛ «يَشَاءُ» فعل با فاعل ضمیر مستتر که مرجعش «اللَّهُ» است؛ ترجمه: «هر که را بخواهد (خدا) یاری میکند».
خلاصهٔ مختصرِ ارجاعات اصلی: - لَكُمْ = شما (مخاطبان/مؤمنان)
- الَّتِي = به «فِئَتَيْنِ» بازمیگردد
- تُقَاتِلُ = فاعلش «فِئَةٌ» (یکی از دو گروه)
- أُخْرَىٰ كَافِرَةٌ = گروه دیگر که کافر است
- يَرَوْنَ = فاعلش «ناظران/دیدگانِ مقابل» (جمع)، کسانی که دو گروه را مشاهده میکنند
- هُمْ در يَرَوْنَهُمْ = مفعول، اشاره به هر دو گروه (افراد دو دسته)
- مِثْلِهِمْ = اشاره به همان دو گروه (مثلِ آنها)
- هُوَ (ضمني در يَشَاءُ) و ضميرِ «-ه» در نَصْرِهِ = متعلق به اللَّه
| 