- وَلا تَجعَلُوا اللَّهَ عُرضَةً لِأَيمانِكُم
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا را آماج/بهانهای برای سوگندهایتان قرار ندهید.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- لا: حرف نهی (لا الناهیه).
- تَجعَلُوا: فعل مضارع منصوب/مجـزوم به «لا الناهیه»، باب افعال (جَعَلَ–یَجعَلُ)، صیغهٔ مخاطب جمع (شما). نقش: فعل جمله.
- اللَّهَ: اسم جلاله، مفعولٌبه اول منصوب.
- عُرضَةً: اسم منصوب، مفعولٌبه دوم/حال به معنای «بهانه/سپرِ»، از ریشهٔ ع ر ض (چیزی که در معرض قرار داده میشود).
- لِأَيمانِكُم: جار و مجرور متعلق به «تجعلوا» یا «عُرضةً».
- لِ: حرف جر.
- أَيمانِ: جمع «یَمین» (سوگند)، اسم مجرور، مضاف. ریشه: ی م ن.
- كُم: ضمیر متصل، مضافالیه.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: نهی (دستور منفی).
- نکته: نهی از اینکه نام خدا سپرِ توجیهی برای ترک کارهای خوب یا گسستن پیوندها شود.
- أَن تَبَرّوا
- ترجمهٔ تحتاللفظی: از اینکه نیکی کنید.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- أَن: «أن» مصدریه، مصدرساز.
- تَبَرّوا: فعل مضارع منصوب به «أن»، باب تفعّل/تفعیل؟ این فعل از «بَرَّ یَبَرُّ» (نیکی کردن) با صیغهٔ مخاطب جمع. نقش: فعل مصدری؛ کلّ «أن تبرّوا» در تأویل مصدر است و متعلق به «عُرضةً» (یعنی: بهانهای برای «نیکی نکردن» نسازید).
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: عبارت مصدری (غیر مستقل)، در ادامهٔ نهی جملهٔ قبل.
- نکته: مقصود این است که سوگند را دستاویز نکنید تا نیکی را ترک کنید.
- وَتَتَّقوا
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و (اینکه) پرهیزکاری کنید.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: عاطف.
- تَتَّقوا: فعل مضارع منصوب (به اعتبار عطف بر «تبرّوا» بعد از «أن» مقدّر)، باب افتعال از «وَقى یَقی»، صیغهٔ مخاطب جمع. ریشه: و ق ی.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: ادامهٔ عبارت مصدری معطوف بر «أن تبرّوا».
- نکته: پرهیزکاری هم از چیزهایی است که نباید با سوگند مانعش شد.
- وَتُصلِحوا بَينَ النّاسِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و (اینکه) میانِ مردم آشتی برقرار کنید/اصلاح کنید.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: عاطف.
- تُصلِحوا: فعل مضارع منصوب (معطوف بر «تبرّوا»)، باب افعال از «صَلُحَ/أصلح»، صیغهٔ مخاطب جمع. ریشه: ص ل ح.
- بَينَ: ظرف مکان منصوب، مضاف.
- النّاسِ: اسم مجرور به اضافه (مضافالیه).
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: ادامهٔ عبارت مصدری معطوف بر «أن تبرّوا».
- نکته: تاکید بر اینکه سوگند، بهانهای برای ترک اصلاح ذاتالبین نشود.
- وَاللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و خداوند شنوا و داناست.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: استیناف/عطف استینافی (شروع جملهٔ جدید).
- اللَّهُ: مبتدا مرفوع.
- سَميعٌ: خبر اول مرفوع، صیغه مبالغه از س م ع.
- عَليمٌ: خبر دوم مرفوع، صیغه مبالغه از ع ل م.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: تهدید/تذکر لطیف؛ خدا هم سوگندها و هم نیتها را میشنود و میداند.
ترکیب معناییِ سه عبارت «أَن تبرّوا وتتقوا وتصلحوا بين الناس»: اینها مفعولِ برای آن نهیاند؛ یعنی: خدا را بهانهٔ سوگند قرار ندهید تا (به این بهانه) نیکی نکنید، تقوا پیشه نکنید، و میان مردم اصلاح نکنید. تقدیر رایجِ معنا: سوگند را دستاویز ترک این کارهای نیک نسازید. ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: و خدا را بهانهٔ سوگندهایتان قرار ندهید (چنانکه به سبب سوگند،) نیکی نکنید و پرهیزکاری ننمایید و در میان مردم اصلاح نکنید؛ و خداوند شنوا و داناست. | 