| آیه: وَإِذا قيلَ لَهُم لا تُفسِدوا فِي الأَرضِ قالوا إِنَّما نَحنُ مُصلِحونَ ترجمه تحتاللفظی به فارسی: و هرگاه به آنان گفته شود: در زمین فساد نکنید، میگویند: جز این نیست که ما اصلاحکنندهایم. تحلیل و بررسی واژهبهواژه، نقش دستوری و ریشهها: - وَ: حرف عطف، «و».
- إِذا: حرف شرط غیرجازمِ زمان حال یا آینده؛ «هرگاه/وقتی که».
- قيلَ: فعل ماضی مجهول ثلاثی مجرد، باب: فُعِلَ، از ریشه «قول» (ق-و-ل)، معنا: «گفته شد».
- صیغه: ماضی، مجهول، مفرد مذکر غایب.
- لَهُم: جار و مجرور + ضمیر متصل «هم»، معنا: «به ایشان/به آنان».
- لا: حرف نهی/نفی (در اینجا نهی خطاب غیرمعین در نقل قول)، «مکنید/نکنید».
- تُفسِدوا: فعل مضارع منصوب/مجزوم به اعتبار نهی، باب افعال «أفسدَ یفسدُ»، ریشه «ف-س-د»، صیغه: مخاطب جمع مذکر؛ معنا: «فساد کنید/تباهسازی کنید». در ساخت نهی با «لا» به معنای «فساد نکنید».
- فِي: حرف جر، «در».
- الأَرضِ: اسم مجرور با «فی»، معرفه با «ال»، معنا: «زمین»، ریشه ثلاثی: «أرَضَ/أرض» (اسم جامد).
- قالوا: فعل ماضی معلوم ثلاثی مجرد از ریشه «قول» (ق-و-ل)، صیغه: جمع مذکر غایب؛ «گفتند».
- إِنَّما: ادات حصر مرکب از «إنّ» تأکیدی + «ما» کافه؛ معنا: «جز این نیست که/تنها».
- نَحنُ: ضمیر منفصل، مبتدا؛ «ما».
- مُصلِحونَ: جمع مذکر سالم، اسم فاعل از باب افعال «أصلحَ یصلحُ»، ریشه «ص-ل-ح»، خبر مبتدا؛ معنا: «اصلاحکنندگان/درستکنندگان».
ساختار و نوع جمله: - جمله شرطی-خبری با «إذا» در صدر: «وإذا قیل لهم … قالوا …».
- بخش اول: جمله مجهول گزارش نقلقول نهی: «اگر/هرگاه به آنان گفته شود: فساد نکنید…».
- بخش دوم: جواب/نتیجه: «گفتند: ما فقط اصلاحکنندهایم».
- وجود نقلقول مستقیم ضمنی: بعد از «قیل لهم» محتوای قول با فعل نهی «لا تفسدوا» آمده است.
- «إنما نحن مصلحون»: جمله اسمیه با ادات حصر، افادهی انحصار و ادعای اصلاحگری.
نکات نحوی-بلاغی: - تقابل «لا تُفسِدوا» با «مُصلِحون» تضاد معنایی ایجاد میکند و ادعای باطلِ اصلاحطلبی را نشان میدهد.
- «إنما» برای حصر، شدت ادعا را میرساند: فقط و فقط ما اصلاحکنندهایم.
- کاربرد ماضی مجهول «قيل» عمومیت و کثرتِ گفتهشدن را القا میکند (به آنان گفته میشود/گفته شد).
معنای کلی: هرگاه به کسانی که فساد میورزند تذکر داده شود که در زمین فساد نکنید، با ادعای وارونه پاسخ میدهند: تنها کاری که میکنیم اصلاح است. این آیه نوعی نکوهشِ وارونگی حقیقت و خودفریبی/دیگرفریبی را بیان میکند. نوع جمله: خبری-انکاری/توبیخی با ساخت شرطی. | 