إِلىٰ رَبِّكَ يَومَئِذٍ المُستَقَرُّ بهسوی پروردگار توست، در آن روز، قرارگاه و بازگشتِ نهایی.
إِلىٰ رَبِّكَ - إِلىٰ
- حرف جرّ (حرف اضافه) است.
- معنی: «به» یا «سویِ».
- جهت و نهایت حرکت را میرساند؛ یعنی نشان میدهد که حرکت یا بازگشت، به کدام سو است.
- در این آیه جهت نهاییِ بازگشت و سرانجامِ کار انسانها را بیان میکند.
- رَبِّ
- از ریشهی «ر-ب-ب» به معنای:
- پرورش دادن، تربیت کردن، به تدریج به کمال رساندن، صاحب و مدبّر بودن.
- «رَبّ» یعنی:
- مالکِ حقیقی، سرپرست، مدبّر، پرورشدهنده.
- در اصطلاح دینی، «ربّ» کسی است که:
- آفریدگار است،
- نگهدارنده و روزیدهنده است،
- و کارها را تدبیر و تنظیم میکند.
- این کلمه در اینجا مضاف است (چیزی به آن اضافه شده) و به همین دلیل تنوین (ـٌ / ـٍ) ندارد.
- رَبِّكَ
- «رَبّ» + «کَ».
- «کَ» ضمیر متصل، مخاطب مفرد مذکر، به معنی «تو».
- «رَبِّكَ» یعنی «پروردگار تو».
- خطاب به پیامبر اکرم ﷺ است،
- اما از نظر معنا، قانون و حقیقتی را بیان میکند که دربارهی همهی انسانها صدق میکند؛
یعنی بازگشت همه به سوی پروردگار است، ولی در کلام، «پروردگار تو» گفته شده است.
يَومَئِذٍ - يَومَ
- اسم، به معنی «روز».
- در عربی هم برای روز معمولی به کار میرود و هم برای روزهای مهم و حادثهدار.
- در قرآن، «يَوم» بسیار زیاد برای «روز قیامت» به کار میرود، وقتی قرائن (نشانههای متن) به آن اشاره دارند.
- در این آیه، با توجه به سیاق سوره قِیامَة، منظور همان «روز قیامت» است.
- إِذٍ
- در اصل «إِذْ» است، اما وقتی تنوین میگیرد، به صورت «إِذٍ» تلفظ میشود.
- «إِذ» ظرف زمان است، به معنی «آن هنگام» یا «وقتی که».
- وقتی به «يوم» اضافه میشود، تعبیر «يَومَئِذٍ» ساخته میشود که یعنی:
- «در آن روز»،
- «در آن هنگامِ خاص».
- يَومَئِذٍ (ترکیب کامل)
- ترکیب «يَوم» + «إِذٍ».
- از نظر معنا: «در آن روزِ خاص»، «در همان روز».
- در این آیه، اشاره به روز قیامت دارد؛
یعنی روزی که حساب و جزا و نتیجهی کارها آشکار میشود.
المُستَقَرُّ - الـ
- «ال» حرف تعریف است، به معنی «آن / این» یا معرفهساز.
- کلمه را از حالت نکره (ناشناخته) به حالت معرفه (شناخته، مشخص) تبدیل میکند.
- «مُستَقَرّ» بدون «ال» یعنی «قرارگاهی» یا «جایی برای قرار گرفتن».
- «المُستَقَرّ» یعنی «قرارگاهِ معیّن و شناختهشده»، «همان قرارگاه نهایی».
- مُستَقَرّ
- وزن صرفی: «مُفتَعَل» / «مُستَفَعَّل» (در اصل از باب «استقرار»).
- از ریشهی «ق-ر-ر» با افزوده شدن حروف «س» و «ت» (استقرّ)
- «استقرّ» یعنی: آرام گرفتن، ثابت شدن، جاگیر شدن.
- «مُستَقَرّ» اسم مکان یا اسم مصدر است:
- محل قرار گرفتن،
- جای ثبات،
- آرامگاه،
- جای استقرار.
- از نظر معنایی در این آیه:
- «جای استقرار نهایی»،
- «منزلگاه آخر»،
- «سرانجامِ قرار گرفتن انسان»،
- یعنی همان جایی که انسان در آخرت در آن تثبیت میشود: بهشت یا جهنم، و در معنای کلیتر، محضر خدا و نظام حساب و جزا.
ترکیب کلّ جمله: إِلىٰ رَبِّكَ يَومَئِذٍ المُستَقَرُّ - از نظر نحوی (سادهسازی):
- «المُستَقَرُّ» مبتدا (یا خبرِ محذوف) است،
- «إِلىٰ رَبِّكَ» جار و مجرور، متعلق به «المستقر»،
- «يَومَئِذٍ» ظرف زمان، متعلق به جمله.
- از نظر معنی:
- «در آن روز، قرارگاهِ نهایی، به سوی پروردگار توست.»
- یا روانتر در فارسی:
- «در آن روز، بازگشت نهایی همه به سوی پروردگار تو خواهد بود.»
- نکتهی معنایی مهم:
- جمله تأکید میکند که:
- هیچ پناهگاه مستقل و جدا از خدا وجود ندارد،
- سرانجامِ همهی مسیرها، محضر پروردگار است،
- حساب، داوری، پاداش و کیفر، همه به او برمیگردد.
- در ضمن، این جمله هم تهدید است و هم تسلّی:
- تهدید برای منکران و گناهکاران،
- تسلّی و امید برای مؤمنان که میدانند سرانجام، زیر سرپرستی پروردگارِ عادل و مهربان قرار میگیرند.
| 