049-001-111-حجرات

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، در برابر الله و پیامبرش پیشی نگیرید و از الله پروا کنید؛ بی‌گمان الله شنوا و داناست.

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا

ای کسانی که ایمان آورده‌اید

يا: حرف ندا؛ ریشه ندارد؛ برای صدا زدن و خطاب کردن به کار می‌رود؛ معنای آن «ای» است.
أَيُّهَا: «أَيُّ» اسم ندا و منادای مبنی بر ضم در محل نصب است؛ «ها» حرف تنبیه است؛ ریشهٔ مشخص فعلی ندارد؛ برای توجه دادن به مخاطب می‌آید؛ معنای ترکیبی آن «ای» همراه با تأکید و توجه دادن است.
الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ مبنی بر فتح؛ در اینجا صفت یا بیان برای «أَيُّ» است؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ معنای آن «کسانی که» است.
آمَنوا: ریشه: أ م ن؛ فعل ماضی، باب إفعال، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» ضمیر فاعلی است؛ معنای اصلی ریشه امنیت، آرامش و اطمینان است؛ در اینجا یعنی «ایمان آوردند»، «باور کردند»، «به حق اقرار کردند».

لا تُقَدِّموا بَينَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسولِهِ

در برابر الله و پیامبرش پیشی نگیرید

لا: حرف نهی و جزم؛ ریشه ندارد؛ فعل مضارع بعد از خود را مجزوم می‌کند؛ معنای آن «نکنید» یا «نباید» است.
تُقَدِّموا: ریشه: ق د م؛ فعل مضارع مجزوم با «لا»ی نهی؛ باب تفعیل؛ صیغهٔ دوم‌شخص جمع مذکر؛ نشانهٔ جزم آن حذف نون است، چون از افعال خمسه است؛ «واو» ضمیر فاعلی است؛ معنای ریشه جلو بودن و پیش بودن است؛ در اینجا یعنی «مقدم ندارید»، «پیش نیندازید»، «پیشی نگیرید».
بَينَ: ریشه: ب ي ن؛ اسم و ظرف مکان منصوب؛ مضاف است؛ معنای آن «میان»، «بین»، و در این ساختار «در پیشگاه» یا «در برابر» است.
يَدَيِ: ریشه: ي د ي؛ مثنای «يَد» به معنای «دست»؛ مضافٌ‌إلیه برای «بَينَ» و مجرور به یاء، چون مثنی است؛ نونِ مثنی به سبب اضافه حذف شده است؛ معنای ظاهری آن «دو دست» است، اما در تعبیر «بَينَ يَدَي» معنای کنایی آن «پیشِ»، «در برابرِ»، «در حضورِ» است.
اللَّهِ: نام خاص پروردگار؛ لفظ جلاله؛ مضافٌ‌إلیه و مجرور؛ معنای آن الله، معبود یگانه و پروردگار است.
وَرَسولِهِ: «وَ» حرف عطف است؛ «رَسولِ» ریشه: ر س ل، اسم مفرد و معطوف بر «اللَّهِ»، مجرور؛ «ه» ضمیر متصل در محل جر مضافٌ‌إلیه و به الله برمی‌گردد؛ معنای «رسول» فرستاده، پیام‌آور و پیامبر است؛ «وَرَسولِهِ» یعنی «و پیامبر او».

وَاتَّقُوا اللَّهَ

و از الله پروا کنید

وَاتَّقُوا: «وَ» حرف عطف یا پیوند جمله است؛ «اتَّقُوا» ریشه: و ق ي؛ فعل امر، باب افتعال؛ صیغهٔ دوم‌شخص جمع مذکر؛ مبنی بر حذف نون، چون از افعال خمسه است؛ «واو» ضمیر فاعلی است؛ معنای ریشه نگهداری، حفظ و پرهیز است؛ در اینجا یعنی «پروا کنید»، «تقوا پیشه کنید»، «خود را از نافرمانی حفظ کنید».
اللَّهَ: نام خاص پروردگار؛ مفعولٌ‌به برای «اتَّقُوا» و منصوب؛ معنای آن الله، معبود یگانه و پروردگار است.

إِنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليمٌ

بی‌گمان الله شنوا و داناست

إِنَّ: حرف تأکید و نصب؛ ریشه ندارد؛ اسم بعد از خود را منصوب می‌کند و بر قطعی بودن خبر تأکید دارد؛ معنای آن «بی‌گمان»، «همانا»، «قطعاً» است.
اللَّهَ: نام خاص پروردگار؛ اسم «إِنَّ» و منصوب؛ معنای آن الله، معبود یگانه و پروردگار است.
سَميعٌ: ریشه: س م ع؛ صفت مشبهه بر وزن «فعيل»؛ خبر اول برای «إِنَّ» و مرفوع؛ معنای ریشه شنیدن است؛ «سميع» یعنی «بسیار شنوا»، «شنوای کامل»، کسی که هیچ صدایی از شنیدن او پنهان نیست.
عَليمٌ: ریشه: ع ل م؛ صفت مشبهه بر وزن «فعيل»؛ خبر دوم برای «إِنَّ» یا خبر پس از خبر، مرفوع؛ معنای ریشه دانستن و شناختن است؛ «عليم» یعنی «بسیار دانا»، «دارای علم کامل»، کسی که هیچ چیز از دانش او پنهان نیست.