111-002-006-مسد

مال او و آنچه به دست آورد، هیچ سودی به حالش نبخشید.

مَا أَغْنَىٰ عَنْهُ مَالُهُ

مال او هیچ سودی به حالش نبخشید.

مَا اسم استفهام یا نافیه است؛ در این آیه «ما»ی نافیه است و برای نفیِ سودرسانی به کار رفته است؛ یعنی: «سود نداد» یا «بی‌نیاز نکرد».

أَغْنَىٰ فعل ماضی، مفرد، مذکر، غایب، از ریشهٔ «غ ن ي»؛ از باب إفعال، «أَغْنَى يُغْنِي»؛ به معنای بی‌نیاز کردن، سود رساندن، کفایت کردن و دفع نیاز یا زیان کردن است.

عَنْهُ «عَنْ» حرف جر است و از ریشهٔ مستقلّی به شمار نمی‌آید؛ به معنای «از»، «دور از» یا در اینجا «به حالِ» است. «هُ» ضمیر پیوستهٔ مفرد مذکر غایب است؛ به معنای «او». مجموع آن: «از او» یا «به حال او».

مَالُهُ «مَالُ» اسم مفرد، مذکر، مرفوع و فاعلِ فعل «أَغْنَىٰ» است؛ از ریشهٔ «م و ل»؛ به معنای دارایی، ثروت و اموال. «هُ» ضمیر پیوستهٔ مفرد مذکر غایب و مضاف‌الیه است؛ یعنی: «مالِ او».

وَمَا كَسَبَ

و آنچه به دست آورد نیز سودی به حالش نبخشید.

وَ حرف عطف است و از ریشهٔ مستقلّی ندارد؛ برای پیوند دادن دو بخش جمله به کار می‌رود؛ یعنی: «و».

مَا اسم موصول است؛ از ریشهٔ مستقلّی ندارد؛ به معنای «آنچه» و «هر آنچه» است. این واژه مفعولِ فعل «كَسَبَ» است و عبارت «مَا كَسَبَ» به معنای «آنچه به دست آورد» است.

كَسَبَ فعل ماضی، مفرد، مذکر، غایب، از ریشهٔ «ك س ب»؛ از باب ثلاثی مجرد، «كَسَبَ يَكْسِبُ»؛ به معنای کسب کردن، به دست آوردن، فراهم کردن و اندوختن است. فاعل آن ضمیر پنهان «هُوَ» است که به شخص مورد نظر بازمی‌گردد.