قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًاشب را، مگر اندکی از آن را برخیز. قُمِ
از ریشهٔ «ق و م»؛ فعل امر، مفرد مذکر، از «قامَ یَقومُ» به معنای برخاستن و ایستادن است. کسرهٔ «م» برای جلوگیری از پیدرپی آمدن دو سکون، پیش از «الـ» در «اللَّیل» آمده است. در اینجا مقصود: برای نماز و عبادت شبانه برخیز. اللَّيْلَ
از ریشهٔ «ل ي ل»؛ اسم معرفه با «الـ» و منصوب است. از نظر نقش، ظرف زمانِ منصوب است؛ یعنی زمانِ برخاستن و عبادت را بیان میکند. معنای آن: شب. إِلَّا
حرف استثنا است و ریشهٔ فعلی ندارد. برای بیرون کردنِ چیزی از حکم پیشین به کار میرود. معنای آن در اینجا: مگر، جز. قَلِيلًا
از ریشهٔ «ق ل ل»؛ اسم یا صفتِ منصوب و مستثنا پس از «إلّا» است. معنای آن: اندکی، مقدار کم. یعنی تنها بخش کمی از شب از حکمِ برخاستن و عبادت کردن استثنا شده است. | 