وَإِن أَرَدتُمُ استِبدالَ زَوجٍ مَكانَ زَوجٍ وَآتَيتُم إِحداهُنَّ قِنطارًا فَلا تَأخُذوا مِنهُ شَيئًا ۚ أَتَأخُذونَهُ بُهتانًا وَإِثمًا مُبينًا اگر خواستید همسری را به جای همسر دیگر بگیرید، و به یکی از آنان مال فراوانی (مهریّهای سنگین) دادهاید، پس هیچ چیز از آن را پس نگیرید. آیا آن را با بهتان و گناهی آشکار بازمیستانید؟
وَإِن أَرَدتُمُ استِبدالَ زَوجٍ مَكانَ زَوجٍ ترجمه:
و اگر خواستید همسری را به جای همسر دیگری بگیرید، توضیح واژهها: - وَ: حرف ربط، یعنی «و». جمله را به جملههای قبل وصل میکند.
- إِن: حرف شرط؛ به معنی «اگر». نشان میدهد که آنچه بعد میآید، در صورت تحققِ یک فرض است.
- أَرَدتُم: از ریشه «ارادة» به معنی «خواستن، اراده کردن».
- «أرَدْتُم»: «شما خواستید / اراده کردید».
- فاعل: «شما» (مخاطب جمع مؤمنان و مردان).
- استِبدالَ: مصدر از ریشه «بَدَل»؛ «استبدال» یعنی «عوض کردن، جایگزین کردن، به جای چیزی چیز دیگر گرفتن».
- در اینجا یعنی: تعویض یک همسر با همسر دیگر.
- زَوجٍ: به معنی «همسر». در عربی «زوج» هم برای مرد به کار میرود هم برای زن، اما اینجا مراد «همسر زن» است؛ چون بحث مهریه زن است.
- مَكانَ: به معنی «به جایِ». نشاندهنده جایگزینی و تعویض.
- زَوجٍ: تکرار کلمه «زوج»؛ یعنی همسری دیگر.
جمعبندی معنایی جمله:
اگر شما تصمیم بگیرید که همسر فعلی را رها کرده و به جای او همسر دیگری بگیرید…
وَآتَيتُم إِحداهُنَّ قِنطارًا ترجمه:
و (پیش از این) به یکی از آنان مال فراوانی دادهاید، توضیح واژهها: - وَ: «و»؛ ادامه و پیوستۀ حکم قبل.
- آتَيتُم: از ریشه «إیتاء» به معنی «دادن، عطا کردن».
- «آتَيتُم»: «شما دادید / عطا کردید».
- منظور از «دادن» در این آیه، دادن مهریه به همسر است.
- إِحداهُنَّ:
- «إحدى»: یکی (مؤنث)؛
- «هُنَّ»: ضمیر جمع مؤنث؛ یعنی «آنها (زنان)».
- «إِحداهُنَّ»: «یکی از آنان (زنان)». یعنی یکی از همین همسران که موضوع بحثاند.
- قِنطارًا:
- در لغت: «قِنطار» به مقداری بسیار زیاد از مال گفته میشود؛ بعضی آن را به وزنهای مشخصی نسبت دادهاند (مثل مقدار زیادی طلا یا نقره)، اما در اینجا هدف، «بسیاری و سنگینی» مال است، نه عدد دقیق.
- در سیاق آیه: یعنی مهریهای بسیار سنگین و کلان.
جمعبندی معنایی جمله:
حتی اگر شما به یکی از این زنان، مهریهای بسیار سنگین و مال فراوان داده باشید…
فَلا تَأخُذوا مِنهُ شَيئًا ترجمه:
پس هیچ چیز از آن را پس نگیرید. توضیح واژهها: - فَ: «پس»؛ حرف تفریع، یعنی نتیجه و حکم مترتّب بر شرط قبلی را بیان میکند.
- لا تَأخُذوا:
- «لا»: نهی؛ یعنی «مگیرید، نگیرید».
- «تأخذوا»: از ریشه «أخذ» به معنی «گرفتن».
- «لا تأخذوا»: «مگیرید / نگیرید».
- لحن این واژه، نهی و حرمت را میرساند؛ یعنی گرفتن مهریه بعد از جدایی (با این شرایط) ممنوع است.
- مِنهُ:
- «من»: حرف جرّ به معنی «از».
- «هُ»: ضمیر؛ برمیگردد به «قِنطار» (آن مال فراوان / مهریه).
- «منه»: «از آن».
- شَيئًا:
- نکره در سیاق نهی؛ یعنی «هیچ چیز، حتی اندک».
- تأکید بر اینکه حتی مقدار کمی هم از آن مهریه را پس نگیرید.
جمعبندی معنایی جمله:
در این صورت، به هیچ وجه حق ندارید حتی ذرهای از مهریهای را که دادهاید، پس بگیرید.
أَتَأخُذونَهُ بُهتانًا وَإِثمًا مُبينًا ترجمه:
آیا آن را با بهتان و گناهی آشکار بازمیستانید؟ توضیح واژهها: - أَ: حرف استفهام؛ یعنی «آیا؟».
- در اینجا استفهام، استفهام انکاری است؛ یعنی: «مگر میشود چنین کاری کنید؟ نباید چنین کنید.» لحن توبیخ و سرزنش دارد.
- تَأخُذونَهُ:
- «تأخذون»: «میگیرید / بازمیستانید».
- «هُ»: ضمیر مفعولی؛ به همان مهریه و مال دادهشده برمیگردد.
- «تأخذونه»: یعنی «آن را میگیرید (پس میگیرید)».
- این گرفتن، گرفتنِ ناحق مهریه بعد از طلاق یا هنگام تعویض همسر است.
- بُهتانًا:
- «بهتان»: تهمتی سنگین، افترا، نسبت دروغِ بسیار زشت.
- معمولاً به این معنی است که برای توجیه پس گرفتن مال، به زن نسبتهای ناروا داده شود تا ظاهراً او را مقصر نشان دهند.
- در آیه: یعنی اگر بخواهید مهریه را پس بگیرید، ناچار به دروغ و تهمت و پروندهسازی خواهید شد؛ این کار شما «بهتان» است.
- وَ: «و»؛ عطف.
- إِثمًا:
- از ریشه «إثم» به معنی «گناه».
- «إثمًا»: یعنی «گناهی (بزرگ)».
- مُبينًا:
- از ریشه «بیان»؛ «آشکار، روشن، واضح».
- «إثمًا مبینًا»: یعنی «گناهی کاملاً آشکار، روشن و بیپرده»، چیزی که هیچ توجیه شرعی و اخلاقی ندارد.
جمعبندی معنایی جمله:
آیا میخواهید آن مهریه را با توسل به تهمت و دروغ و با ارتکاب گناهی کاملاً آشکار پس بگیرید؟ این پرسش، در حقیقت سرزنش و نهی شدید از چنین رفتاری است.
جمعبندی کلی آیه در زبان ساده:
اگر مردی بخواهد همسرش را رها کند و همسر دیگری بگیرد، حتی اگر به همسر قبلی مهریهای بسیار سنگین و مال فراوان داده، اجازه ندارد هنگام جدایی چیزی از آن را پس بگیرد. تلاش برای پس گرفتن مهریه با بهانهها، تهمتها و پروندهسازیها، از نظر قرآن، بهتان و گناهی کاملاً آشکار است. | 