008-065-094-أنفال

يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ ۚ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ ۚ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ

ای پیامبر، مؤمنان را به جنگ برانگیز. اگر از شما بیست نفر شکیبا باشند، بر دویست نفر چیره می‌شوند؛ و اگر از شما صد نفر باشند، بر هزار نفر از کسانی که کفر ورزیدند پیروز می‌شوند، زیرا آنان مردمی هستند که نمی‌فهمند.

جمله ۱: يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ

ترجمهٔ فارسی: ای پیامبر، مؤمنان را بر جنگ شورانده و تشویق کن.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• يا: حرف ندا (برای صدا زدن).
• أَيُّهَا: «أيُّ» اسم ندا مضاف، «ها» حرف تنبیه؛ ترکیبِ نِدایی برای توجه‌دادن مخاطب.
• النَّبِيُّ: منادی مرفوع با تنوین حذف‌شده به‌سبب تعریف با «أل»، نقش: منادی و مخاطَب.
• حَرِّضِ: فعل امر، ریشه «ح ر ض»، باب تفعیل؛ معنا: برانگیختن، تحریک کردن، تشویق شدید.
• الْمُؤْمِنِينَ: مفعولٌ‌به منصوب (جمع مذکر سالم)، ریشه «أ م ن»، معنا: باورمندان/ایمان‌آورندگان.
• عَلَى: حرف جر.
• الْقِتَالِ: اسم مجرور، ریشه «ق ت ل»، معنا: جنگیدن، نبرد.

جمله ۲: إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ

ترجمهٔ فارسی: اگر از میان شما بیست نفر شکیبا باشند، بر دویست نفر پیروز می‌شوند.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• إِنْ: حرف شرط جازم.
• يَكُنْ: فعل مضارع مجزوم (کان ناقصه)، ریشه «ك و ن»، معنا: باشد/وجود داشته باشد؛ فعل شرط.
• مِنْكُمْ: «مِن» حرف جر + «كم» ضمیر خطاب جمع؛ جار و مجرور، متعلق به «يَكُن».
• عِشْرُونَ: اسم عدد مرفوع (خبرِ «يَكُن» یا اسمِ آن بسته به تقدیر نحوی)، معنا: بیست.
• صَابِرُونَ: صفت برای «عشرون» یا خبر دوم؛ جمع اسم فاعل از «صَبَرَ»، ریشه «ص ب ر»، معنا: شکیبا، بردبار.
• يَغْلِبُوا: فعل مضارع منصوب/مجزوم بر اثر جواب شرط (در قرائت‌ها اعراب متفاوت گزارش شده؛ این‌جا به‌صورت مجزوم با حذف نون تقدیر می‌شود)، ریشه «غ ل ب»، معنا: چیره شوند، پیروز شوند؛ جواب شرط.
• مِائَتَيْنِ: مفعولٌ‌به منصوب به یاء (مثنّى مجرور/منصوب)، معنا: دویست.

نکتهٔ نحوی کوتاه: در ساختار «إن يَكن منكم عشرون صابرون يَغلبوا…»، «يكن» ناقصه است و «عشرون» معمولاً اسم «يكن» و «صابرون» خبر آن یا صفت برای اسم، و «منكم» متعلق به «يكن» است. «يَغلبوا» به‌عنوان جواب شرط می‌آید.

جمله ۳: وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا

ترجمهٔ فارسی: و اگر از میان شما صد نفر باشند، بر هزار نفر از کسانی که کفر ورزیدند پیروز می‌شوند.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف.
• إِنْ: حرف شرط جازم.
• يَكُنْ: فعل مضارع مجزوم (کان ناقصه)، ریشه «ك و ن».
• مِنْكُمْ: جار و مجرور، متعلق به «يكن».
• مِائَةٌ: اسم «يكن» مرفوع؛ معنا: صد.
• يَغْلِبُوا: فعل مضارع به‌عنوان جواب شرط (مجزوم/منصوب به اعتبار جواب شرط)، ریشه «غ ل ب»، معنا: پیروز شوند.
• أَلْفًا: مفعولٌ‌به منصوب؛ معنا: هزار.
• مِنَ: حرف جر.
• الَّذِينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ معنا: کسانی که.
• كَفَرُوا: فعل ماضی، ریشه «ك ف ر»، معنا: کفر ورزیدند؛ صلهٔ موصول، واو ضمیر فاعل جمع.

جمله ۴: بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ

ترجمهٔ فارسی: به‌سبب این‌که آنان مردمی‌اند که نمی‌فهمند.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• بِـ: حرف جر، معنا: به‌سبب/به‌خاطر.
• أَنَّهُمْ: «أنَّ» حرف مشبه بالفعل با اسم ضمیر «هم»؛ معنا: اینکه آنان.
• قَوْمٌ: خبر «أنَّ» مرفوع؛ معنا: قوم، گروه، مردم.
• لَا: حرف نفی.
• يَفْقَهُونَ: فعل مضارع مرفوع، ریشه «ف ق ه»، معنا: می‌فهمند/ادراک می‌کنند؛ فاعل واو جمع «هم». توضیح معنایی: «لا يفقهون» یعنی درک درست ندارند؛ اشاره به نبود فهم درست از حقیقت و پیام الهی، که علت برتری کیفی مؤمنانِ صابر است.