008-066-094-أنفال

الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنكُم وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا ۚ فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ ۚ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

اکنون خداوند از شما کاست و دانست که در شما ناتوانی است؛ پس اگر از شما صد نفر شکیبا باشند، بر دویست نفر غلبه می‌کنند؛ و اگر از شما هزار نفر باشند، بر دو هزار نفر به اذن خدا چیره می‌شوند، و خدا با شکیبایان است.

جمله ۱: الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنكُم

ترجمه: اکنون خداوند از شما (تکلیف را) سبک کرد.

• الآنَ: قید زمان؛ «اکنون». ریشه: — (اسم زمان).
• خَفَّفَ: فعل ماضی، باب تَفعیل، شخص سوم مفرد مذکر؛ «سبک کرد/کاست». ریشه: خ ف ف. معانی ریشه: سبک شدن، کاستن.
• اللَّهُ: فاعل مرفوع.
• عَنكُم: جار و مجرور + ضمیر مخاطب جمع؛ «از شما».

جمله ۲: وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا

ترجمه: و دانست که در شما ناتوانی‌ای هست.

• وَ: حرف عطف.
• عَلِمَ: فعل ماضی، «دانست». ریشه: ع ل م.
• أَنَّ: حرف مشبَّه بالفعل، برای تأکید و نصب اسم.
• فِيكُمْ: جار و مجرور + ضمیر جمع؛ «در شما».
• ضَعْفًا: اسم أَنَّ منصوب؛ «ناتوانی». ریشه: ض ع ف. معانی: سستی، ناتوانی.

نکته نحوی: «أَنَّ» جملهٔ مصدریه را به مفعول‌به برای «عَلِمَ» تبدیل می‌کند؛ تقدیر: عَلِمَ وجودَ ضَعفٍ فِيكُم.

جمله ۳: فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ

ترجمه: پس اگر از شما صد نفر شکیبا باشند، بر دویست نفر غلبه می‌کنند.

• فَـ: فاء تفریع/سببیت.
• إِنْ: حرف شرط جازم.
• يَكُنْ: فعل مضارع ناقص مجزوم (کانَ یَکونُ) به سبب شرط؛ «باشد». ریشه: ك و ن.
• مِنْكُمْ: جار و مجرور؛ «از شما».
• مِائَةٌ: اسم يَكُن مرفوع؛ «صد (نفر)».
• صَابِرَةٌ: صفت برای «مِائَةٌ» مطابق در اعراب (مرفوع مؤنث مجازی برای جمع عدد). ریشه: ص ب ر؛ معنا: شکیبا.
• يَغْلِبُوا: فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون یا مجزوم؟ در قرائت مشهور، مضارع مرفوع است با واو جماعت: «پیروز می‌شوند/غلبه می‌کنند». ریشه: غ ل ب.
• مِائَتَيْنِ: مفعول‌به منصوب، مثنّی؛ «دویست (نفر)».

نکته تفسیری-نحوی: «مِائَةٌ صَابِرَةٌ» از نظر معنا «صد نفرِ شکیبا» است؛ تطابق مؤنث به اعتبار لفظ «مِائَة» که مؤنث است. فعل «يَغْلِبُوا» با واو جماعت به اعتبار «النَّاس/القوم» مستفاد از «مِائة» آمده است.

جمله ۴: وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ

ترجمه: و اگر از شما هزار نفر باشند، بر دو هزار نفر به اذن خدا چیره می‌شوند.

• وَ: حرف عطف.
• إِنْ: حرف شرط جازم.
• يَكُنْ: فعل ناقص مجزوم.
• مِنْكُمْ: جار و مجرور.
• أَلْفٌ: اسم يَكُن مرفوع؛ «هزار (نفر)».
• يَغْلِبُوا: فعل مضارع با واو جماعت؛ «غلبه می‌کنند». ریشه: غ ل ب.
• أَلْفَيْنِ: مفعول‌به منصوب، مثنّی؛ «دو هزار (نفر)».
• بِإِذْنِ اللَّهِ: جار و مجرور؛ «به اذن/اجازهٔ خدا».

نکته معنایی: قید «بِإِذْنِ اللَّهِ» تأکید دارد که پیروزی به مشیت الهی است، نه صرفاً به توان بشری.

جمله ۵: وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

ترجمه: و خدا با شکیبایان است.

• وَ: حرف عطف.
• اللَّهُ: مبتدا مرفوع.
• مَعَ: ظرف مکان/جار؛ خبر مقدّم یا خبر برای مبتدا.
• الصَّابِرِينَ: مضاف‌الیه مجرور (بعد از «مَعَ»)؛ «شکیبایان». ریشه: ص ب ر. معنا: بردباران، استقامت‌کنندگان.

نکات تکمیلی:

• سیاق آیه بیان تخفیف نسبت به حکم پیشین است که نسبت ۱ به ۱۰ در مقابله را به ۱ به ۲ کاهش می‌دهد؛ این آیه توان و واقعیت ضعف بشر را لحاظ کرده و معیار نصرت را صبر و اذن الهی می‌داند.
• تفاوت اعراب «مِائَةٌ صَابِرَةٌ» و «يَغْلِبُوا» ناشی از اعتبار لفظی-معنوی در عدد است: لفظ مؤنث، منظور جمع عاقل.