لِيَميزَ اللَّهُ الخَبيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجعَلَ الخَبيثَ بَعضَهُ عَلىٰ بَعضٍ فَيَركُمَهُ جَميعًا فَيَجعَلَهُ في جَهَنَّمَ ۚ أُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ تا خداوند ناپاک را از پاک جدا کند و ناپاکان را بخشی بر بخش دیگر بگذارد و همه را روی هم انباشته کند، سپس همگی را در دوزخ قرار دهد؛ آنان همان زیانکاراناند. — — — جمله ۱: لِيَميزَ اللَّهُ الخَبيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ترجمه: تا خداوند ناپاک را از پاک جدا کند. تحلیل واژگان و نقشها: - لِ: حرف علت/غایت؛ «برای اینکه/تا».
- يَميزَ: فعل مضارع منصوب به «لِ» (تا)، باب فَعَلَ (میزَ/یمیزُ)، ریشه: م-ي-ز؛ معنا: جدا کند/تمایز دهد.
- اللَّهُ: اسم جلاله، فاعلِ «يميز» مرفوع.
- الخَبيثَ: اسم منصوب، مفعول بهِ «يميز»؛ معنا: ناپاک، بد.
- مِنَ: حرف جر؛ «از».
- الطَّيِّبِ: اسم مجرور، متعلّق به «من»؛ معنا: پاک، خوب.
— — — جمله ۲: وَيَجعَلَ الخَبيثَ بَعضَهُ عَلىٰ بَعضٍ ترجمه: و ناپاکان را، بخشی را بر بخش دیگر، قرار دهد. تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف.
- يَجعَلَ: فعل مضارع منصوب (عطف بر «يميز» تحت تأثیر «لِ»)، باب فَعَلَ؛ ریشه: ج-ع-ل؛ معنا: قرار دهد/بگذارد/بکند.
- الخَبيثَ: اسم منصوب، مفعول بهِ اوّل «يجعل»؛ معنا: ناپاک/گروهِ ناپاکان.
- بَعضَهُ: «بعضُهُ» در اصل مضاف + ضمیر متصل (هو)؛ اینجا منصوب بهعنوان مفعول دوم یا مفعول بهِ مقید؛ معنا: بخشی از او/از آن (مراد: بخشی از ناپاکان).
- عَلىٰ: حرف جر؛ «بر/روی».
- بَعضٍ: اسم مجرور؛ معنا: بخشی دیگر/بر هم.
نکته نحوی: ساخت «يجعل الخبيثَ بعضَهُ على بعضٍ» بیانِ چیدمانِ اجزای «الخبيث» بر روی هم است؛ «بعضَهُ» به «الخبيث» برمیگردد. — — — جمله ۳: فَيَركُمَهُ جَميعًا ترجمه: پس همه را روی هم انباشته کند. تحلیل واژگان و نقشها: - فَ: فاء تفریع/تعقیب؛ «پس/آنگاه».
- يَركُمَهُ: فعل مضارع مرفوع؛ ریشه: ر-ك-م؛ معنا: انباشته کند/روی هم تلنبار کند. «هُ» ضمیر مفعولی مفرد مذکر (مرجع: «الخبيث» بهمثابه مجموعه).
- جَميعًا: حال/مفعول مطلق بهمعنای تأکید جمعی؛ معنا: همگی/یکجا.
— — — جمله ۴: فَيَجعَلَهُ في جَهَنَّمَ ترجمه: سپس او/آن را در جهنم قرار دهد. تحلیل واژگان و نقشها: - فَ: فاء تعقیب؛ «پس/سپس».
- يَجعَلَهُ: فعل مضارع مرفوع؛ ریشه: ج-ع-ل؛ معنا: قرار دهد. «هُ» ضمیر مفعولی (مرجع: «الخبيث»).
- في: حرف جر؛ «در».
- جَهَنَّمَ: اسم مجرور به «في» (لفظاً مجرور، اما در رسمالخط با فتحه میآید)، نام دوزخ.
— — — جمله ۵: أُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ ترجمه: آنان همان زیانکاراناند. تحلیل واژگان و نقشها: - أُولٰئِكَ: اسم اشاره برای دور؛ «آنان».
- هُمُ: ضمیر منفصل، ضمیر فصل/تأکید؛ بیانِ حصر و تأکید بر خبر.
- الخاسِرونَ: خبرِ «هم» یا خبرِ «أولئك» به صورت جمع مرفوع؛ ریشه: خ-س-ر؛ معنا: زیانکاران/خاسران.
نکات تکمیلی: - چینش افعال مضارع با نصب در آغاز («ليميز»، «ويجعل») نشاندهندهٔ غایت و نتیجهٔ فرایند الهی است؛ افعال پسین با فاء تعقیب («فيركمه»، «فيجعله») تسلسل منطقیِ اعمال را نشان میدهند.
- «الخبيث» و «الطيب» در این بافت غالباً به اشخاص/اعمال یا اموالِ ناپاک و پاک تفسیر میشوند؛ در نحو، «الخبيث» بهصورت مفرد آمده اما معنای جمعی دارد و ضمیر مفرد «هُ» به همین مجموعه اشاره میکند.
| 