وَأَنفِقوا في سَبيلِ اللَّهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و انفاق کنید در راهِ خدا.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- أَنفِقوا: فعل امر، مخاطب جمع (خطاب به جمع). ریشه: ن-ف-ق (باب إفعال: أَنفَقَ). نقش: فعل جمله.
- في: حرف جر.
- سَبيلِ: اسم مجرور به «في»، مفرد، ریشه: س-ب-ل. نقش: مضاف.
- اللَّهِ: لفظ جلاله، اسم جلاله مجرور به عنوان مضافٌإلیهِ «سبيل». ریشه: — (علم).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر (دستور مثبت).
- نکته: امر به خرج کردن در مسیرهایی که رضای خدا در آن است (خیر عمومی، جهاد، کمک به نیازمند، نشر حق).
وَلا تُلقوا بِأَيديكُم إِلَى التَّهلُكَةِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و نیندازید خود را به دستهایتان به سوی هلاکت.
- توضیح روان: یعنی خودتان را با دستان خود به سمت نابودی نیندازید (خودسببِ نابودیِ خود نشوید).
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- لا: «لا»ی نهی.
- تُلقوا: فعل مضارع مجزوم به «لا»ی نهی، مخاطب جمع. ریشه: ل-ق-ي (باب إفعال: أَلقى يُلقي). نقش: فعل نهی.
- بِأَيديكُم: جار و مجرور. «بِـ» حرف جر؛ «أَيدي» اسم مجرور، جمع «يَد»، ریشه: ي-د-ي؛ «كُم» ضمیر متصل، مضافٌإليه. تعبیر «بأيديكم» کنایه از «به دستِ خودتان/به سبب خودتان».
- إِلَى: حرف جر.
- التَّهلُكَةِ: اسم مجرور، با «أل» تعریف. ریشه: ه-ل-ك. معنای مصدرِ «هلاکت/نابودی».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: نهی (بازداشتن از کاری).
- نکته: پرهیز از رفتارهایِ خودویرانگر؛ هم ترکِ انفاقِ واجب/لازم و هم اقدامِ نسنجیده که جان/مال/ایمان را به خطر اندازد، مصداق دارد.
وَأَحسِنوا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و نیکی کنید.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- أَحسِنوا: فعل امر، مخاطب جمع. ریشه: ح-س-ن (باب إفعال: أَحسَنَ يُحسِنُ). نقش: فعل امر. معنای «کار را نیک انجام دهید؛ خیر برسانید».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: احسان از انفاق فراتر است؛ شامل کیفیتِ خوبِ عمل، نیت پاک، و رفتار کریمانه با خلق.
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ المُحسِنينَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: همانا خدا دوست میدارد نیکوکاران را.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- إِنَّ: حرف توکید و نصب.
- اللَّهَ: اسم «إنَّ» منصوب. لفظ جلاله.
- يُحِبُّ: فعل مضارع مرفوع. ریشه: ح-ب-ب (باب فعل: حَبَّ/أَحَبَّ؛ در اینجا «يُحِبُّ» از أَحَبَّ). فاعلش «الله» است.
- المُحسِنينَ: مفعولٌبه منصوب با «ياء» بهسبب جمعِ مذکر سالم. ریشه: ح-س-ن. اسم فاعل از باب إفعال: مُحسِن.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ مؤکَّد (با «إنّ»).
- نکته: وعدهٔ الهی؛ بیان محبت الهی به کسانی که احسان میکنند، انگیزهای برای عمل به دو دستور قبلی (انفاق و ترکِ تهلکه).
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: و انفاق کنید در راهِ خدا، و خودتان را به دستهای خود به سوی هلاکت میفکنید [نیفکنید]، و نیکی کنید؛ همانا خدا نیکوکاران را دوست میدارد. | 