098-004-098-بينة

وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ

ترجمه فارسی:

1. وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ

• و (حرف عطف) + ما (در اینجا برای نفی فعل در جمله خبری به کار رفته)
• تَفَرَّقَ (فعل ماضی مبنی بر مفرد غایب مذکر): پراکنده شدند، متفرق شدند، از هم جدا شدند
• الَّذِينَ (اسم موصول جمع مذکر): کسانی که
• أُوتُوا (فعل ماضی مبنی بر جمع مذکر مفعولی مجهول): به آنها داده شد / به آنها داده شده بود (مصدر اساسی: أَعْطَى)
• الْكِتَابَ (مفعول): کتاب (در اینجا معمولاً منظور کتاب آسمانی، یعنی تورات و انجیل و از منظر اسلامی کتاب خدا یا کتاب آسمانی اهل کتاب)

ترجمه جمله 1: و کسانی که کتاب به آنان داده شده بود، متفرق نشدند / نیامدند متفرق شوند (نفی تفرق).

2. إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ

• إِلَّا (جز، مگر)؛ در این جمله حکم مستثنی‌کننده است: مگر/جز این‌که
• مِن بَعْدِ (پس از، بعد از)
• مَا (ضمیر موصول در اینجا به معنی «آنچه» یا «وقتی که»؛ غالباً در تعبیرات قرآنی «مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ» = پس از آنچه که برایشان آمد، یعنی پس از آمدن دلیلی روشن)
• جَاءَتْهُمُ (جاءَ فعل ماضی مؤنث غایب مطابق با فاعل النكرة «الْبَيِّنَةُ» در نقش فاعل؛ تاء تأکید خنثی نیست بلکه علامت فعل برای فاعل مؤنث مفرد) — «به آنان آمد»
• الْبَيِّنَةُ (اسم مؤنث مفرد): دلیل روشن، برهان آشکار، شاهد روشن؛ در اصطلاح قرآنی به دلیلی قطعی و روشن اشاره دارد که حق را نشان می‌دهد

ترجمه جمله 2: مگر پس از آنکه برهان روشن (دلیل قطعی) به سویشان آمد.

ترجمه کامل جمله به فارسی (به صورت پیوسته): و کسانی که کتاب به آنان داده شده بود، جز پس از آنکه برهان روشن برایشان آمد، متفرق نشدند.

توضیح معنایی کلی و نکات صرفی-نحوی مختصر:

• ساختار جمله قرآنی است و «ما» در ابتدای جمله نقش نافی دارد (نفی وقوع تفرق) و «إلا» مستثنی‌کننده زمان یا سبب است — یعنی تفرق قبل از آمدن دلیل روشن رخ نداده بود و فقط بعد از آمدن دلیل روشن اتفاق افتاد.
• «أُوتُوا» جعل به صورت مبنی و به معنای «به آنان داده شده بود» است؛ فعل مجهول برای بیان اینکه مخاطب (کسانی که کتاب داشتند) مفعول دریافت‌کننده کتاب بودند.
• «الْبَيِّنَةُ» معمولاً به دلیل آشکار یا حجت روشن اشاره دارد؛ در متون تفسیر، به معجزه، آیات نبوی، یا نصوص صریح اشاره می‌شود که اختلاف و تفرقه بعد از ظهور آن رخ داده است.
• تأکید معنا بر این است که اختلاف و تفرقه میان اهل کتاب ریشه در آمدن دلایل روشن داشت — به عبارت دیگر، پس از آمدن حجت‌هایی که حق را مشخص می‌کرد، گروه‌هایی اختلاف کردند.