| وَما أَدراکَ ما عِلِّيّونَ ترجمهٔ فارسی روان: و تو چه میدانی که عُلّیّون چه کسانیاند؟ واژهبهواژه با نقش دستوری و توضیح مختصر: - وَ: حرف عطف (و). برای پیوند جمله یا عبارتی به جملهٔ قبل بهکار رفته است.
- ما: بهصورت پرسشی/تعجبی «چه» یا «چه چیز»؛ در اینجا نقش شبهپرسشی دارد و در ترکیب «وما أَدراکَ» به معنی «و تو چه میدانی» است. (در اصل «ما» میتواند ضمیر موصول یا نفی نیز باشد، اما در این عبارت بصورت پرسشی/تعجبی عمل میکند.)
- أَدراکَ: فعل ماضِی مبنی برای «أدرَکَ» با ضمیر مرفوع دوم شخص مفرد مذکر «ـكَ» (مفعول ضمیری). ساختار: فعلِ «أدراکَ» = «آیا تو دانستی/درک کردی؟» در متن قرآنی و بلاغتی به معنی «چه میدانی» یا «چه میدانی که…» بهکار رفته است. از نوع فعلی است که برای پرسش تأکیدی در ابیات و متون کلاسیک استعمال میشود.
- أَدراکَ = أَ + دَرَکَ + ـكَ ؟ (أ برای سوال/تأکید)
- نقش دستور: فعل + ضمیر مفعولی (كَ) که نشاندهندهٔ مخاطب (تو) است.
- ما: ضمیر موصول/اسم موصولی یا «آنچه»/«چه کسی»؛ در این ساختار «ما» به معنی «آنچه/آنها که» یا «چه کسانی» است و مفعول برای «أَدراکَ» نیست بلکه مبتدا برای جملهٔ بعدی «ما عِلِّيّونَ» محسوب میشود. در ترکیب «ما علّیّون» یعنی «آن کسانی که علّیّوناند».
- عِلِّيّونَ: صفت/اسم جمع صفتگونه به معنی «بزرگان، ارجمندان، والا مقامان» (از ریشه «علو» به معنای بلندی/رفعت). واژه به صورت جمع مذکر سالم یا اسم جمع با نشانهٔ ضمیر جمع غیرمونث است. نقش دستوری: خبر یا توضیح «ما» (یعنی «ما — [عِلّیّونَ]»)؛ یا به عبارت دیگر «ما» (آنچه/آنها) خبرش «عِلّیّونَ» است.
توضیح ترکیب نحوی کلی: عبارت مرکب است از دو بخش: «وَ ما أَدراکَ» (عاطف + سوال/تعجب مخاطبی: «و تو چه میدانی…؟») و «ما عِلّیّونَ» (مبتدا و خبر: «چه کسانیاند علّیّون؟» یا «آنها که عُلّیّند»). در شعر یا زبان بلاغی چنین ترکیبهایی برای ایجاد تعجب و تاکید به کار میرود: «وَ ما أَدراکَ ما عِلّیّونَ» = «و تو چگونه میدانی که آنها چه کسانیاند (یا چه مرتبهای دارند)؟» نکته بلاغی/دینی: کلمهٔ «عِلّیّون» در متون دینی و ادبی بهطور معمول اشاره به کسانی دارد که دارای مرتبهٔ والا یا منزلت بالایی هستند؛ بسته به متن مرجع میتواند مصداق خاص (مثلاً پیامبران، اولیاء، یا بزرگان) داشته باشد. | 