083-015-090-مطففين

کَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ

ترجمهٔ فارسی روان: نه هرگز! آن روز (آنان) از پروردگارشان به‌کلی پوشیده خواهند بود.

واژه‌به‌واژه و توضیح نقش دستوری هر واژه:

• کَلّا
  • معنا (واژه‌به‌واژه): «نه هرگز»، «هرگز نه»
  • نقش دستوری: حرف نفي تأکیدی؛ برای ردّ کاملِ چیزی به‌کار می‌رود و شروع جملهٔ انکاری قوی است.
• إِنَّهُمْ
  • معنا: «همانا آنان»، «به‌راستی آنها»
  • نقش دستوری: ضمیر متصل همراه با حرف توکید «إنَّ». «إنَّ» حرف توکید و نصب است و «هم» ضمیر مبنای رفع (فاعلِ ضمن «إنَّ») است. ساختار: «إنَّ» + «ضمیرِ خبر/فاعل» که فاعل جملهٔ مؤکد را معرفی می‌کند.
• عَنْ
  • معنا: «از»، «دور از»
  • نقش دستوری: حرف جرّ؛ مَجرور می‌آورد و دلالت بر جدا بودن یا فاصله گرفتن از مبدأ یا موضوع می‌کند.
• رَبِّهِمْ
  • معنا: «پروردگارشان»
  • نقش دستوری: اسمِ مجرورِ «عن» با «کسرة» (ربِّ) و ضمیرِ وابسته «هم» به‌عنوان مضاف‌الیه/متعلّق. ترکیب «ربِّ + هم» = «ربِّهِمْ» به معنی «پروردگارشان».
• يَوْمَئِذٍ
  • معنا: «آن روز»، «در آن روز»
  • نقش دستوری: ظرف زمان (حال یا اشاره به زمان خاص)، منصوب یا مجرور بسته به ساختار جمله، این‌جا به‌عنوان قید زمان به کار رفته که محل وقوع حال یا توصیف وضعیت را نشان می‌دهد. واژه مرکب از «يوم» + «ئذٍ» (که اِضافهٔ تأکیدی زمان است).
• لَمَحْجُوبُونَ
  • معنا: «پوشیده خواهند شد»، «منزوی/محجوب خواهند بود»، «از دید پنهان‌اند»
  • نقش دستوری: فعل‌گونه‌ای است از ریشه «حجب» با صورت اسم مفعولی مرکب «مَفعول» به‌شیوهٔ اسمی (به‌عنوان خبر)؛ در ساخت قرآنی «لَـ» در آغاز برای تأکید یا قسم‌آورده شدن و «مَحجوبون» اسم (خبر) است. معمولاً «مَحجوبونَ» اسم مرفوع جمع مذکر (با واو جمع مناسب) است که خبر «إنَّ» یا خبر اصلی جمله تلقی می‌شود و وضعیت آنها را توصیف می‌کند: «پوشیده/محروم از دید یا تجلّی».

چیدمان دستوری کلی جمله:

• «كَلّا» (نفی تأکیدی) شروع می‌کند؛ سپس «إنَّهم» جملهٔ تأکیدی را می‌آورد. ترکیب «عن ربهم يومئذٍ لمحمجوبون» وضعیت آنها را توضیح می‌دهد: «از پروردگارشان در آن روز پوشیده‌اند». «لمَحجوبون» خبرِ مؤکّدِ «إنَّ» یا خبرِ «كَلّا» در ساخت کلی است که معنای قاطعِ محرومیت و پوشیدگی از حضرت حق را اعلام می‌کند.

توضیح معنای کلّی و نکتهٔ بلاغی کوتاه: آیه با نفی قاطع «کَلّا» شروع می‌شود تا هر امیدی به نزدیکی یا مشاهدۀ خدا برای آن گروه در آن روز را رد کند. عبارت «عن ربِّهم يومئذٍ لمَحجوبون» می‌گوید آنان در آن روز از پروردگارشان دور و پنهان خواهند بود — یعنی از مشاهده، توجه یا رحمتِ مستقیم الهی محروم می‌شوند. لفظ «مَحجوبون» دلالت بر جدا شدن، بسته شدن راهِ دید یا تجلّی دارد؛ بنابراین معنی نهایتاً اشاره به محرومیت عذاب‌آور یا محرومیت از فیض الهی است، بسته به سیاق آیه در سوره.