ذٰلِكَ بِأَنَّهُم شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَمَنْ يُشَاقِقِ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ. این (کیفر) برای آن است که ایشان با خدا و فرستادهاش به دشمنی و مخالفت برخاستند، و هر کس با خدا دشمنی و ستیز کند، بیگمان خدا سختکیفر است.
جملهٔ اول: ذٰلِكَ بِأَنَّهُم شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ترجمه: این (کیفر/عاقبت) به سبب آن است که آنان با خدا و فرستادهاش دشمنی و مخالفت کردند. اجزای جمله، معنا، نقش، ریشه: - ذٰلِكَ
- معنا: آن / این (اشاره به عذاب یا کیفر یادشده در آیات قبل)
- نقش: اسم اشاره، مبنی بر سکون، در محلّ مبتدا
- بِـ
- معنا: به سببِ / به خاطرِ
- نقش: حرف جر، دلالت بر سببیت
- أَنَّهُم
- أَنَّ
- معنا: که
- نقش: حرف ناسخ مشبّه بالفعل (حرف توکید و نصب)، عملگر بر اسم و خبر خود
- هُمْ
- معنا: آنان
- نقش: ضمیر منفصل، اسم أَنَّ (اسم أنَّ مرفوع لفظاً ولی محلّاً منصوب به سبب أنَّ، در اعراب معمولاً گفته میشود: اسم أَنَّ منصوب و علامت نصبش فتحه تقدیری)
- شَاقُّوا
- معنا: دشمنی کردند، ستیز کردند، مخالفت سرسختانه کردند
- نقش: فعل ماضی، جمع مذکّر غایب (واو: ضمیر فاعل)
- ریشه: ش-ق-ق (شَقَّ / مُشَاقَّة)
- نکتهٔ معنایی:
- مُشَاقَّة یعنی در «شِقّ» و جانب مخالف قرار گرفتن، یعنی رو در رویی، دشمنی و ستیز با خدا و رسول او.
- اللَّهَ
- معنا: خدا
- نقش: مفعولٌبه اوّل برای فعل «شَاقُّوا»، منصوب، علامت نصب: فتحه
- ریشه: ا-ل-ه (از «إله»)
- وَ
- رَسُولَهُ
- معنا: فرستادهاش / پیامبرش
- نقش:
- «رَسُولَ»: معطوف بر «اللَّهَ» (مفعولبه دوم برای «شَاقُّوا»)، منصوب، علامت نصب: فتحه
- «ـهُ»: ضمیر متصل، مضافٌالیه، مرجع ضمیر: «اللَّه» (یعنی فرستادهٔ او = فرستادهٔ خدا)
- ریشه: ر-س-ل
- معنای واژهٔ «رَسُول»: فرستاده، پیامآور، کسی که مأمور رساندن پیام است.
خلاصهٔ ساختار نحوی جملهٔ اول: - ذٰلِكَ: مبتدا
- بِأَنَّهُم شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ: جار و مجرور به همراه جملهٔ «أَنَّهُم شَاقُّوا…» در محلّ خبر برای «ذٰلِكَ»، و «بـ» بیانگر سببیت است؛ یعنی: «آن، به سبب این است که آنان…».
جملهٔ دوم: وَمَنْ يُشَاقِقِ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ ترجمه: و هر کس با خدا دشمنی و مخالفت کند، پس (بداند که) خدا سختکیفر است. اجزای جمله، معنا، نقش، ریشه: - وَ
- معنا: و
- نقش: حرف عطف، این جمله را به جملهٔ پیش وصل میکند.
- مَنْ
- معنا: هر کس
- نقش: اسم شرط جازم، مبنی بر سکون، در محلّ:
- از نظر معنا: فاعلِ فعل شرط (یُشَاقِق)
- از نظر نحوی: اسم شرط، عامل در جزم فعل شرط و جواب شرط
- يُشَاقِقِ
- معنا: دشمنی و ستیز میکند، مخالفت سرسختانه میکند
- نقش: فعل مضارع، مجزوم به سبب «مَنْ» (اسم شرط جازم)، علامت جزم: کسره به جای سکون (به خاطر اتصال حروف و وزن فعلی)
- ریشه: ش-ق-ق (از باب مُفَاعَلَه: يُشَاقِقُ / مُشَاقَّةً)
- نکتهٔ معنایی: یعنی از خدا جدا شدن، در جانب و جبههٔ مخالف قرار گرفتن، مبارزه و دشمنی کردن.
- اللَّهَ
- معنا: خدا
- نقش: مفعولبه برای «يُشَاقِق»، منصوب، علامت نصب: فتحه
- ریشه: ا-ل-ه
- فَـ
- معنا: پس / آنگاه
- نقش:
- «فاء» در جواب شرط (فَاءُ الجواب)، جملهٔ بعد را به عنوان نتیجه و پاسخ شرط معرفی میکند.
- إِنَّ
- معنا: بیگمان / همانا
- نقش: حرف ناسخ مشبّه بالفعل، برای تأکید، داخل بر اسم و خبر (اسم را منصوب و خبر را مرفوع میکند).
- اللَّهَ
- معنا: خدا
- نقش: اسم «إِنَّ»، منصوب، علامت نصب: فتحه
- ریشه: ا-ل-ه
- شَدِيدُ
- معنا: سخت، شدید
- نقش: خبر «إِنَّ»، مرفوع، علامت رفع: ضمّه
- ریشه: ش-د-د
- نکتهٔ معنایی: «شدید» در اینجا وصفِ خدا از جهت صفت «العقاب» است؛ یعنی خدا در عقوبت و کیفر، بسیار سختگیر و نیرومند است.
- الْعِقَابِ
- معنا: کیفر، مجازات
- نقش: مضافٌالیهِ برای «شَدِيدُ» (شَدِيدُ العِقَابِ = صاحب کیفر سخت / سختکیفر)؛ مجرور، علامت جر: کسره
- ریشه: ع-ق-ب
- نکتهٔ معنایی: از ریشهٔ «عُقْب» به معنی «پایان و عاقبت»؛ عقاب یعنی عاقبت بد و مجازات.
خلاصهٔ ساختار نحوی جملهٔ دوم: - مَنْ يُشَاقِقِ اللَّهَ: جملهٔ شرطیه، «مَنْ» اسم شرط، «يُشَاقِق» فعل شرط مجزوم، و فاعل آن ضمیر مستتر (هو) است که به «مَنْ» بازمیگردد، «اللَّهَ» مفعولبه.
- فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ: جواب شرط، با «فاء» و جملهٔ اسمیه (إِنَّ + اسم و خبر) آمده است. معنی: «پس بیگمان خدا سختکیفر است.»
| 