047-019-093-محمد

فَاعلَم أَنَّهُ لا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَاستَغفِر لِذَنبِكَ وَلِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ۗ وَاللَّهُ يَعلَمُ مُتَقَلَّبَكُم وَمَثواكُم

ترجمهٔ کل: پس بدان که هیچ معبودی جز خدا نیست، و برای گناه خود و برای مردان و زنان مؤمن آمرزش بخواه؛ و خداوند رفت‌و‌برگشت‌ها و جای‌گیر شدن شما را می‌داند.

جمله ۱: فَاعلَم أَنَّهُ لا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ

ترجمه: پس بدان که هیچ معبودی جز خدا نیست.

واژه‌به‌واژه و نقش‌ها:

• فَ: حرف عطف/تفریع، معنای «پس/بنابراین».
• اعلَم: فعل امر از ریشهٔ «ع ل م»، باب فعل ثلاثی مجرد؛ مخاطب مفرد مذکر، معنی «بدان».
• أَنَّ: حرف مشبه بالفعل، مؤکد و نصب‌دهندهٔ اسم و خبر خود، معنی «که».
• هُ: ضمیر شأن/قضیه (ضمیر محذوف‌المصدر)، اسم أَنَّ، اشاره به «این‌که».
• لا: لا نافیۀ للجنس، نفی کلی ماهیت.
• إِلٰهَ: اسم «لا» نافیۀ للجنس، منصوب؛ معنی «معبود».
• إِلَّا: أداة استثناء؛ «جز/مگر».
• اللَّهُ: بدل/مستثنی منصوب به تقدیر خبر، در ترکیب «لا إله إلا الله» خبر محذوف تقدیری «حقّ»؛ در اعراب مشهور: «لا» نافیۀ للجنس، «إلهَ» اسم «لا» و «إلا اللهُ» مستثنی مرفوع به محل خبر «لا». معنی: «خدا». ریشه‌ها و معانی:
• ع ل م: دانستن، آگاهی.
• إله: از ریشه «أ ل ه» به معنای «معبود، کسی که به او پناه برده می‌شود».
• اللّه: نام خاص ذات یگانه الهی.

جمله ۲: وَاستَغفِر لِذَنبِكَ وَلِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ

ترجمه: و برای گناه خود و برای مردان و زنان مؤمن آمرزش بخواه.

واژه‌به‌واژه و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف، «و».
• استَغفِر: فعل امر، باب استفعل از ریشه «غ ف ر»، مخاطب مفرد مذکر؛ معنی «طلب آمرزش کن».
• لِـ: حرف جر، «برای».
• ذَنبِ: اسم مجرور به «لِـ»، اضافه به ضمیر؛ «گناه».
• كَ: ضمیر متصل، مضافٌ‌إلیه؛ «تو/خودت».
• وَلِلمُؤمِنينَ: واو عطف + لام جر + «المؤمنين» اسم مجرور جمع مذکر سالم؛ «برای مؤمنان (مردان)».
• وَالمُؤمِناتِ: واو عطف + «المؤمنات» جمع مؤنث سالم، مجرور به عطف بر مجرور؛ «و زنان مؤمن». ریشه‌ها و معانی:
• غ ف ر: پوشاندن، آمرزش.
• ذنب: گناه، تقصیر.
• أمن/إيمان (أ م ن): ایمنی، باور؛ مؤمن: باورمند و پایدار.

جمله ۳: وَاللَّهُ يَعلَمُ مُتَقَلَّبَكُم وَمَثواكُم

ترجمه: و خداوند رفت‌و‌برگشت‌ها و جای‌گیر شدن شما را می‌داند.

واژه‌به‌واژه و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف، «و».
• اللَّهُ: مبتدا مرفوع؛ «خدا».
• يَعلَمُ: فعل مضارع مرفوع، باب فعل ثلاثی مجرد از ریشه «ع ل م»، فاعل آن «اللّه»؛ «می‌داند».
• مُتَقَلَّبَكُم: مفعول‌به اوّل منصوب؛ اسم مفعول/مصدر میمی از باب تفعّل/تقلب، به‌اضافهٔ ضمیر «کُم»؛ «جا‌به‌جایی‌ها/رفت‌و‌برگشت‌های شما».
• وَ: واو عطف.
• مَثواكُم: مفعول‌به دوم منصوب؛ «جای‌گاه/اقامتگاه شما». ریشه‌ها و معانی:
• ع ل م: دانستن.
• ق ل ب: واژگونی، دگرگونی؛ «متقلّب» به معنای محل یا حالتِ تقلب/گردش، کنایه از آمد و شد و تغییر مکان.
• ث و ي: اقامت، سکونت؛ «مثوى» محل اقامت و قرارگاه.

توضیح معنایی «مُتَقَلَّبَكُم وَمَثواكُم»:

• «متقلبکم» کنایه از رفت‌و‌آمدها، حرکت‌ها، دگرگونی‌های روزانه و محل‌های گذرا.
• «مثواکم» محل اقامت پایدارتر یا جایگاه نهایی/ماندن شما.