033-066-104-أحزاب

روزی که چهره‌هایشان در آتش دگرگون و زیرورو می‌شود، می‌گویند: ای کاش خدا را فرمان برده بودیم و پیامبر را اطاعت کرده بودیم.

يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ

روزی که چهره‌هایشان در آتش پیوسته دگرگون می‌شود.

شرح واژه‌ها:

• يَوْمَ: اسم زمان، منصوب؛ ریشه: ي و م؛ به معنای «روز».
• تُقَلَّبُ: فعل مضارع مجهول، مؤنث مفرد؛ ریشه: ق ل ب؛ به معنای «زیر و رو می‌شود، دگرگون می‌گردد».
• وُجُوهُهُمْ: «وُجُوهُ» جمع «وَجْه»، اسم مرفوع به عنوان نائب فاعل؛ ریشه: و ج ه؛ «هُمْ» ضمیر متصل، مضاف‌الیه؛ به معنای «چهره‌هایشان».
• فِي: حرف جر؛ به معنای «در».
• النَّارِ: اسم مجرور با «في»؛ ریشه: ن و ر؛ به معنای «آتش».

يَقُولُونَ

می‌گویند.

شرح واژه‌ها:

• يَقُولُونَ: فعل مضارع معلوم، جمع مذکر غایب؛ ریشه: ق و ل؛ به معنای «می‌گویند».

يَا لَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ

ای کاش خدا را اطاعت کرده بودیم.

شرح واژه‌ها:

• يَا: حرف ندا.
• لَيْتَ: حرف تمنّی؛ برای بیان آرزو و حسرت.
• نَا: ضمیر متصل، اسم «ليت»؛ به معنای «ما».
• أَطَعْنَا: فعل ماضی، متکلم جمع؛ ریشه: ط و ع؛ به معنای «اطاعت کردیم».
• اللَّهَ: اسم جلاله، مفعول‌به منصوب؛ به معنای «خدا».

وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا

و پیامبر را اطاعت کرده بودیم.

شرح واژه‌ها:

• وَ: حرف عطف؛ به معنای «و».
• أَطَعْنَا: فعل ماضی، متکلم جمع؛ ریشه: ط و ع؛ به معنای «اطاعت کردیم».
• الرَّسُولَا: اسم منصوب، مفعول‌به؛ ریشه: ر س ل؛ به معنای «فرستاده، پیامبر».

تُقَلَّبُ

معناهای دقیق و گسترده

تُقَلَّبُ فعل مضارع مجهول است و به‌طور کلی به معنای «گردانده می‌شود»، «دگرگون می‌شود»، «زیر و رو می‌شود» یا «در حالت‌های مختلف قرار داده می‌شود» به‌کار می‌رود. این واژه بر انجام شدن عمل تغییر یا چرخش بر روی یک چیز، بدون تصریح فاعل، دلالت دارد.
در متون ادبی و دینی، این فعل می‌تواند به تغییر حالت‌های درونی، احوال انسانی یا دگرگونی‌های پی‌درپی نیز اشاره داشته باشد.

ریشه و ساخت واژه

• ریشه ثلاثی: ق ل ب
• مصدر اصلی: تَقْلِيب
• باب صرفی: باب تفعیل
• صیغه: مضارع مجهول
• شخص و شمار: مفرد، غایب

  ریشه «ق ل ب» در زبان عربی مفهوم چرخش، بازگشت، دگرگونی و تبدیل را در بر دارد. از همین ریشه، واژگانی مانند «قلب» (دل) نیز ساخته شده که به سبب دگرگونی سریع حالات درونی چنین نام‌گذاری شده است.

کاربرد در زبان عربی

• در زبان روزمره برای بیان چرخاندن یا برگرداندن اشیاء به‌کار می‌رود.
• در متون ادبی برای بیان دگرگونی‌های پی‌درپی حالات، زمان یا سرنوشت استفاده می‌شود.
• در متون دینی برای اشاره به تغییر حالات دل‌ها، شب و روز یا احوال انسان‌ها دیده می‌شود.

نمونه کاربرد مفهومی:

• دل‌ها دگرگون می‌شوند.
• احوال انسان‌ها پیوسته تغییر می‌کند.

اطلاعات ریشه‌شناختی (اتیمولوژی)

ریشه «ق ل ب» از کهن‌ترین ریشه‌های زبان عربی است و در زبان‌های سامی دیگر نیز مفاهیمی نزدیک به «چرخش» و «بازگشت» دارد. تحول معنایی آن از حرکت فیزیکی (برگرداندن چیزی) به مفاهیم انتزاعی‌تر مانند دگرگونی احوال، تغییر سرنوشت و تحول درونی گسترش یافته است.

مترادف‌ها (Synonyme)

• تُغَيَّرُ (دگرگون می‌شود)
• تُبَدَّلُ (تبدیل می‌شود)
• تُحَوَّلُ (تغییر داده می‌شود)
• تُدارُ (گردانده می‌شود)

متضادها (Antonyme)

• تُثَبَّتُ (ثابت می‌شود)
• تُقَرَّرُ (تعیین و پایدار می‌شود)
• تَبْقَى عَلَى حَالِهَا (بر حال خود باقی می‌ماند)