024-012-102-نور

چرا هنگامی که آن را شنیدید، مردان و زنان باایمان دربارهٔ خودشان گمان نیک نبردند و نگفتند: «این تهمتی آشکار است»؟

لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ
چرا هنگامی که آن را شنیدید

• لَوْلَا: حرف تحضيض و توبیخ؛ برای سرزنش به‌کار می‌رود به معنای «چرا… نکردید».
• إِذْ: ظرف زمان گذشته؛ «هنگامی که».
• سَمِعْتُمُوهُ: فعل ماضی، ریشهٔ س‌م‌ع؛ «شنیدید آن را». «ـتم» فاعل جمع، «ـوه» ضمیر مفعولی (آن).

ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ
مردان و زنانِ باایمان گمان بردند

• ظَنَّ: فعل ماضی، ریشهٔ ظ‌ن‌ن؛ گمان بردن (می‌تواند به معنای باور قوی یا حدس باشد).
• الْمُؤْمِنُونَ: جمع مذکر سالم از مؤمن، ریشهٔ أ‌م‌ن؛ ایمان‌آورندگان مرد.
• وَالْمُؤْمِنَاتُ: جمع مؤنث سالم از مؤمنه؛ ایمان‌آورندگان زن.

بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا
دربارهٔ خودشان نیک

• بِ: حرف جر؛ «دربارهٔ / نسبت به».
• أَنْفُسِهِمْ: «خودشان»؛ نفس به معنای جان/خود، با ضمیر جمع «ـهم».
• خَيْرًا: مفعول ثانی برای «ظنّ»؛ نیکی، خیر، خوبی. ریشهٔ خ‌ي‌ر با معانی خیر، صلاح، نیکی.

وَقَالُوا هَٰذَا إِفْكٌ مُبِينٌ
و گفتند: این تهمتی آشکار است

• وَقَالُوا: فعل ماضی جمع، ریشهٔ ق‌و‌ل؛ گفتند.
• هَٰذَا: اسم اشارهٔ نزدیک؛ «این».
• إِفْكٌ: اسم، ریشهٔ أ‌ف‌ك؛ دروغ بزرگ، تهمت ساختگی، وارونه‌نمایی حقیقت.
• مُبِينٌ: صفت، ریشهٔ ب‌ي‌ن؛ آشکار، روشن، واضح.

افک

معنای لغوی:
واژهٔ «افک» از ریشهٔ عربی است و به معنای «انتشار دادن»، «پراکنده کردن» یا «پراکنده ساختن چیزی» می‌باشد. در قرآن و متون دینی، افک معمولاً به معنای «افتراء بستن»، یعنی نسبت دادن دروغ و تهمت به کسی است.

معنای اصطلاحی:
در کاربرد شرعی و فقهی، افک به معنای نسبت دادن عملی خلاف به شخصی است بدون داشتن دلیل و برهان، که این نسبت دروغین باعث لطمه‌زدن به آبرو و حیثیت آن فرد می‌شود. به‌طور خاص، در قرآن کریم وقتی از افک سخن گفته می‌شود، معمولاً منظور نسبت دادن زنا یا گناه کبیره به زنان پاکدامن بدون دلیل است.

مثال:
در سوره نور آیه 4 آمده است:
«إِنَّ الَّذِينَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِینَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَـٰئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»
این آیه درباره افک و تهمت زدن به زنان پاکدامن است.

کذب

معنای لغوی:
«کذب» به معنای دروغ گفتن، حقیقت را انکار کردن و برخلاف واقع چیزی را بیان کردن است.

معنای اصطلاحی:
کذب یعنی بیان چیزی که با حقیقت هماهنگ نیست و قصد گمراه کردن یا فریب دادن دیگران را دارد. کذب می‌تواند به صورت گفتاری، نوشتاری یا رفتاری باشد.

ویژگی‌های کذب:

• برخلاف واقع بودن مطلب
• عمدی بودن در بیان آن (یعنی آگاهانه دروغ گفتن)
• هدف گمراه کردن یا فریب دادن افراد

فرق افک و کذب:

• افک نوعی خاص از کذب است که معمولاً به معنای تهمت زدن، به ویژه نسبت دادن گناه بزرگ (مثل زنا) بدون دلیل است.
• کذب عام‌تر است و هرگونه دروغ را شامل می‌شود، خواه تهمت باشد یا نباشد.

خلاصه