009-060-113-توبة

صدقات فقط برای فقیران و نیازمندان و کارگزارانِ گردآوری و ادارهٔ آن، و کسانی است که دل‌هایشان باید جلب شود، و برای آزاد کردن بردگان، و بدهکاران، و در راه الله، و برای درراه‌مانده؛ این حکمی واجب از سوی الله است، و الله دانای حکیم است.

إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلفُقَراءِ وَالمَساكينِ وَالعامِلينَ عَلَيها وَالمُؤَلَّفَةِ قُلوبُهُم وَفِي الرِّقابِ وَالغارِمينَ وَفي سَبيلِ الله وَابنِ السَّبيلِ

صدقات فقط برای فقیران و نیازمندان و کارگزارانِ آن، و کسانی است که دل‌هایشان جلب می‌شود، و در راه آزادسازی بردگان، و برای بدهکاران، و در راه الله، و برای درراه‌مانده است.

إِنَّمَا: مرکب از «إِنَّ» و «ما»؛ «ما» در اینجا بازدارندهٔ عملِ «إنّ» است؛ از نظر معنا ابزار حصر و اختصاص است؛ یعنی «فقط»، «تنها»، «جز این نیست که».

الصَّدَقاتُ: ریشه: ص د ق؛ اسم جمع مؤنث سالم یا جمعِ «صدقة»؛ معرفه با «ال»؛ مرفوع به ضمه؛ از نظر نحوی مبتداست؛ معنا: صدقات، زکات‌ها، اموال واجب یا پرداخت‌های مالی برای مصرف‌های تعیین‌شده.

لِلفُقَراءِ: «لِـ» حرف جر به معنای «برای» و «اختصاص به»؛ «الفُقَراءِ» ریشه: ف ق ر؛ جمع «فقير»؛ اسم مجرور به «لِـ» و علامت جر آن کسره؛ معنا: فقیران، کسانی که نیاز مالی دارند و دارایی‌شان برای زندگی کافی نیست.

وَالمَساكينِ: «وَ» حرف عطف؛ «المَساكينِ» ریشه: س ك ن؛ جمع «مِسكين»؛ اسم مجرور، عطف بر «الفقراء»؛ معنا: مسکینان، نیازمندان، کسانی که ناتوانی و کمبود مالی آنان آشکار است یا دسترسی کافی به هزینهٔ زندگی ندارند.

وَالعامِلينَ: «وَ» حرف عطف؛ «العامِلينَ» ریشه: ع م ل؛ جمع مذکر سالم از «عامِل»؛ اسم فاعل؛ مجرور به عطف بر «الفقراء» و علامت جر آن یاء است؛ معنا: کارگزاران، کارکنان، کسانی که مأمور گردآوری، نگهداری، ثبت، تقسیم یا ادارهٔ زکات هستند.

عَلَيها: «على» حرف جر؛ «ها» ضمیر متصل مؤنث مفرد در محل جر، برگشت به «الصدقات»؛ جار و مجرور وابسته به «العاملين»؛ معنا: بر آن، بر عهدهٔ آن، مربوط به اداره و کار صدقات.

وَالمُؤَلَّفَةِ: «وَ» حرف عطف؛ «المُؤَلَّفَةِ» ریشه: أ ل ف؛ اسم مفعول از باب تفعیل «ألَّفَ»؛ مفرد مؤنث لفظی، در ترکیب برای گروهی به کار رفته است؛ مجرور به عطف؛ معنا: کسانی که دل‌هایشان الفت داده می‌شود، کسانی که برای نزدیک‌کردن، آرام‌کردن یا جلب دلشان سهمی داده می‌شود.

قُلوبُهُم: «قُلوبُ» ریشه: ق ل ب؛ جمع «قلب»؛ مرفوع، و در ترکیب با اسم مفعول «المؤلفة» نقش نایب فاعل دارد؛ «هم» ضمیر متصل جمع مذکر در محل جرِ اضافه؛ معنا: دل‌های آنان، قلب‌های آنان، گرایش‌ها و درون‌های آنان.

وَفِي: «وَ» حرف عطف؛ «في» حرف جر؛ معنا: و در، و برای مصرف در، و در زمینهٔ.

الرِّقابِ: ریشه: ر ق ب؛ جمع «رَقَبة»؛ اسم مجرور به «في»؛ معنا: گردن‌ها؛ کنایه از بردگان و اسیران؛ در اینجا یعنی مصرف زکات برای آزادسازی بردگان یا رهایی افراد از بند.

وَالغارِمينَ: «وَ» حرف عطف؛ «الغارِمينَ» ریشه: غ ر م؛ جمع مذکر سالم از «غارِم»؛ اسم فاعل؛ مجرور به عطف و علامت جر آن یاء است؛ معنا: بدهکاران، کسانی که زیر بار بدهی مانده‌اند و توان پرداخت ندارند.

وَفي: «وَ» حرف عطف؛ «في» حرف جر؛ معنا: و در، و برای، و در جهت.

سَبيلِ: ریشه: س ب ل؛ اسم مفرد؛ مجرور به «في»؛ در ترکیب اضافه آمده است؛ معنا: راه، مسیر، جهت، کار و هدف.

الله: نام خاص پروردگار؛ لفظ جلاله؛ در اینجا مضاف‌الیه و مجرور است؛ معنا: الله، معبود یگانه.

وَابنِ: «وَ» حرف عطف؛ «ابنِ» ریشه: ب ن و / ب ن ي؛ اسم مفرد؛ مجرور به عطف؛ در ترکیب اضافه آمده است؛ معنا: پسر؛ در تعبیر «ابن السبيل» یعنی وابسته به راه، کسی که در سفر مانده است.

السَّبيلِ: ریشه: س ب ل؛ اسم مفرد معرفه با «ال»؛ مضاف‌الیه و مجرور؛ معنا: راه؛ در ترکیب «ابن السبيل» یعنی مسافرِ درمانده، کسی که در سفر از مال و امکانات خود جدا مانده است.

فَريضَةً مِنَ الله

این حکمی واجب و مقرر از سوی الله است.

فَريضَةً: ریشه: ف ر ض؛ اسم مصدر یا مصدر به معنای «فرض‌کردن»؛ منصوب به فتحه؛ از نظر نحوی می‌تواند مفعول مطلق برای فعل محذوف باشد، یعنی «فَرَضَ الله ذلك فريضةً»؛ معنا: واجب، حکم قطعی، سهم تعیین‌شده، تکلیف مقرر.

مِنَ: حرف جر؛ معنا: از، از سوی، صادر از جانب.

الله: نام خاص پروردگار؛ لفظ جلاله؛ اسم مجرور به «مِن»؛ معنا: الله.

وَالله عَليمٌ حَكيمٌ

و الله دانای حکیم است.

وَالله: «وَ» حرف عطف یا استئناف؛ «الله» لفظ جلاله و نام خاص پروردگار؛ مبتدا و مرفوع؛ معنا: و الله.

عَليمٌ: ریشه: ع ل م؛ صفت مشبهه بر وزن «فعيل»؛ خبر اول برای «الله» و مرفوع؛ معنا: بسیار دانا، آگاه کامل، کسی که همه چیز را می‌داند.

حَكيمٌ: ریشه: ح ك م؛ صفت مشبهه بر وزن «فعيل»؛ خبر دوم برای «الله» و مرفوع؛ معنا: حکیم، دارای داوری درست، کسی که کارهایش بر پایهٔ حکمت و استواری است.