وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوا وَنَصَرُوا أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ۖ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ و کسانی که ایمان آوردند و هجرت کردند و در راهِ خدا جهاد نمودند، و کسانی که پناه دادند و یاری کردند، آنان واقعاً مؤمناناند؛ برایشان آمرزش و روزیِ کریمانه است.
جملهٔ ۱: وَالَّذِينَ آمَنُوا ترجمهٔ فارسی: و کسانی که ایمان آوردند، تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- الَّذِينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ «کسانی که».
- آمَنُوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب؛ ریشه: أ-م-ن؛ وزن: أفعل (آمنَ)؛ معنا: ایمان آوردند. نقش: فعل و فاعلِ ضمیر واو جمع در خود فعل مستتر/متصل.
جملهٔ ۲: وَهَاجَرُوا ترجمهٔ فارسی: و هجرت کردند، تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- هَاجَرُوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب؛ ریشه: ه-ج-ر؛ باب مفاعلة (هاجرَ)؛ معنا: هجرت کردند/ترک دیار گفتند. نقش: فعل و فاعلِ ضمیر واو جمع.
جملهٔ ۳: وَجَاهَدُوا ترجمهٔ فارسی: و جهاد نمودند، تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- جَاهَدُوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب؛ ریشه: ج-ه-د؛ باب مفاعلة (جاهدَ)؛ معنا: تلاش شدید کردند/جهاد کردند. نقش: فعل و فاعلِ ضمیر واو جمع.
جملهٔ ۴: فِي سَبِيلِ اللَّهِ ترجمهٔ فارسی: در راهِ خدا، تحلیل واژگان و نقشها: - فِي: حرف جر؛ «در».
- سَبِيلِ: اسم مجرور به فی؛ ریشه: س-ب-ل؛ معنا: راه/طریق؛ اعراب: کسره (سَبِيلِ).
- اللَّهِ: اسم جلاله، مجرور به مضافالیه؛ اعراب: کسره (اللَّهِ). ترکیب: «سبیلِ الله» اضافه.
جملهٔ ۵: وَالَّذِينَ آوَوا ترجمهٔ فارسی: و کسانی که پناه دادند، تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- الَّذِينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ «کسانی که».
- آوَوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب؛ ریشه: أ-و-ي؛ باب إفعال (آوى/آوَى)؛ معنا: پناه دادند/جای دادند. نکتهٔ صرفی: همزه وصلِ «آ» نشان باب إفعال؛ واو آخر، ضمیر جمع فاعلی.
جملهٔ ۶: وَنَصَرُوا ترجمهٔ فارسی: و یاری کردند، تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- نَصَرُوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب؛ ریشه: ن-ص-ر؛ باب فَعَلَ؛ معنا: کمک کردند/یاری دادند. نقش: فعل و فاعلِ ضمیر واو جمع.
جملهٔ ۷: أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ترجمهٔ فارسی: آنان واقعاً مؤمناناند. تحلیل واژگان و نقشها: - أُولَٰئِكَ: اسم اشاره برای جمع دور؛ «آنان».
- هُمُ: ضمیر فصل/ضمیر منفصل جمع مذکر؛ برای تأکید و فصل بین مبتدا و خبر؛ همچنین میتواند ضمیر مبتدا باشد، در این ساخت غالباً ضمیر فصل است.
- الْمُؤْمِنُونَ: خبرِ «أُولَٰئِكَ» (یا خبر ضمیر)؛ جمع مذکر سالم؛ ریشه: أ-م-ن؛ وزن مُفعِل (اسم فاعل از آمن: مُؤْمِن)، جمع: مُؤْمِنُونَ؛ معنا: ایمانآورندگان/مؤمنان؛ اعراب: مرفوع با واو.
- حَقًّا: حال/تمییز یا مفعول مطلق برای تأکید؛ ریشه: ح-ق-ق؛ معنا: بهراستی/واقعاً؛ اعراب: منصوب با تنوین فتح.
جملهٔ ۸: لَهُمْ مَغْفِرَةٌ ترجمهٔ فارسی: برای آنان آمرزشی [آمرزش] است، تحلیل واژگان و نقشها: - لَـ: حرف جر؛ «برای».
- هُمْ: ضمیر متصل مجرور؛ «آنان».
- مَغْفِرَةٌ: مبتدا مؤخر مرفوع (نکره) در ساخت جار و مجرور مقدّم؛ ریشه: غ-ف-ر؛ معنا: آمرزش/بخشش؛ اعراب: تنوین ضمّه.
جملهٔ ۹: وَرِزْقٌ كَرِيمٌ ترجمهٔ فارسی: و رزقی بزرگوارانه/ارجمند، تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف؛ «و».
- رِزْقٌ: مبتدا یا معطوف به «مغفرةٌ»؛ ریشه: ر-ز-ق؛ معنا: روزی/رزق؛ اعراب: مرفوع با تنوین ضمّه.
- كَرِيمٌ: صفت برای «رزقٌ»؛ ریشه: ك-ر-م؛ معنا: کریم/ارجمند/نیکو؛ اعراب: مرفوع با تنوین ضمّه.
نکات نحویِ کلّی: - ساختار آیه با چند فعل ماضی معطوف آغاز میشود که فاعل در ضمیر واوِ جمع مستتر/متصل در افعال آمده است، دو گروه را بیان میکند: مهاجران مجاهد و انصارِ مُؤوون ناصر.
- «فِي سَبِيلِ اللَّهِ» جار و مجرورِ متعلق به «جَاهَدُوا» (و از نظر معنا به مجموع اعمال نسبت داده میشود).
- «أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا» جملهٔ اسمیهٔ خبری برای تعریفِ دو گروهِ پیشین بهعنوان مؤمنان حقیقی، با «حَقًّا» برای تأکید.
- «لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ» جملهٔ اسمیه با تقدیم جار و مجرور برای اختصاص/اهتمام، خبر دربارهٔ پاداش ایشان.
| 