يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ای پیامبر، خدا برای تو کافی است، و نیز کسانی از مؤمنان که از تو پیروی کردهاند. — — — — — — — — — — — — — — — — — — - يا أَيُّهَا النَّبِيُّ
- ترجمه: ای پیامبر!
- واژهبهواژه و نقشها:
- يا: حرف ندا.
- أَيُّهَا: أَيُّ اسم ندا مبنی بر ضم، «ها» حرف تنبيه.
- النَّبِيُّ: منادى مضافٌ إليه لفظاً، مرفوع، بدل/عطف بیان برای «أيُّ»، ریشه: ن ب أ (نَبَأَ = خبر دادن). معنا: پیامبر، خبرآورندهٔ وحی.
— — — — — — — — — — — — — — — — — — - حَسْبُكَ اللَّهُ
- ترجمه: خدا برای تو بس است.
- ساختار و نقشها:
- حَسْبُكَ: «حسبُ» مبتدا مرفوع به ضمة، و «الكاف» ضمیر مخاطب مفرد متصل در محل جرّ مضافٌ إليه. «حسب» به معنای «کافی/بس».
- اللَّهُ: خبر مبتدا، مرفوع. ریشه: أ ل ه (اله = معبود). معنا: خدا.
- نکتهٔ نحوی: ترکیب «حسبك الله» از اسالیب رایج عربی است؛ «حسب» به معنای «کفایت» میآید و مضاف به ضمیر میشود، و فاعل کفایت در جای خبر مینشیند.
— — — — — — — — — — — — — — — — — — - وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
- ترجمه: و همچنین هر که از مؤمنان از تو پیروی کرده است.
- ساختار و نقشها:
- وَ: حرف عطف.
- مَنِ: اسم موصول عامّ للعاقل، مبنی بر سكون، محلّاً معطوف بر «اللَّهُ» در خبر برای «حسبك»؛ تقدیر: «وحسبك مَنِ اتَّبعك…».
- اتَّبَعَكَ: فعل ماضی «اتَّبَعَ» ثلاثی مزید (باب افتعال)؛ فاعلْ مستتر تقدیره «هو» عائد به «مَن»، «الكاف» ضمیر مفعولٌ به (مخاطب مفرد). ریشه: ت ب ع (تَبِعَ = دنبال کردن).
- مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: جارّ و مجرور متعلق به «اتَّبَعَ» برای بیان تبعیض/بیان منشأ گروه؛ «مِن» تبعیضیه، «المؤمنين» جمع مذکّر سالم مجرور. ریشه: أ م ن (أمِنَ = ایمن شد، ایمان آورد). معنا: مؤمنان.
- نکتهٔ نحوی: «مَن» موصول و جملهٔ «اتَّبَعَكَ» صِلَة الموصول و لا محلّ لها من الإعراب. کلّ عبارتِ «مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ المؤمنين» در حکم اسم معطوف بر «اللَّهُ» است؛ بنابراین معنای حاصل: «خدا برای تو بس است و نیز پیروانت از میان مؤمنان (برای یاریات بساند).»
— — — — — — — — — — — — — — — — — — یادداشتهای معنایی و صرفی واژگان کلیدی: - يا: حرف ندا برای خطاب.
- أَيُّهَا: صیغهٔ ندا با «ها»ی تنبیه برای توجه دادن مخاطب.
- النَّبِيُّ: اسم فاعل بر وزن «فعيل» از ریشهٔ ن ب أ (خبر مهم). جمع: أنبياء.
- حَسْبُ: اسم به معنای «کافی/بس». گاه با ضمیر میآید: حسبِي، حسبُكَ…
- اللَّهُ: عَلَم جلاله.
- مَن: اسم موصول عام برای عاقل، مفرد لفظاً، عامّ معنًى.
- اتَّبَعَ: باب افتعال از «تبع»؛ مضارع: يَتَّبِعُ؛ مصدر: اتِّباع.
- المؤمنين: جمع مؤمن؛ مؤمن اسم فاعل از «آمنَ» (افعال)، باب إفعال؛ ایمان آوردن، اطمینان قلبی همراه با تصدیق.
| 