008-044-094-أنفال

 وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ۗ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

و آن‌گاه که هنگام رویارویی، آنان را در چشم‌های شما اندک می‌نمایاند و شما را در چشم‌های آنان اندک می‌نمایاند تا خدا کاری را که انجام‌شدنی بود به انجام رساند؛ و کارها به سوی خدا بازگردانده می‌شود.

جملهٔ اول: وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا

ترجمهٔ جمله: و آنگاه که هنگام رویارویی، آنان را در چشم‌های شما اندک می‌نمایاند.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف.
• إِذْ: ظرف زمان/حرف ربط زمانی؛ «آنگاه که».
• يُرِيكُمُوهُمْ: فعل مضارع مرفوع + ضمایر متصل؛ «او به شما ایشان را می‌نمایاند/می‌نمایانَد».
  • يُرِي: ریشه «ر-أ-ى»، باب إفعال (أرى يُري)؛ معنا: نشان دادن/نمایاندن.
  • كُم: ضمیر مفعولی اول جمع «شما» (مفعولٌ به اول).
  • هُمْ: ضمیر مفعولی سوم جمع «آنان» (مفعولٌ به دوم).
• إِذِ: ظرف زمان دوم (بدل/عطف بیان از «إذ» نخست)؛ «آنگاه که/هنگامی که».
• الْتَقَيْتُمْ: فعل ماضی + ضمیر فاعلی؛ «دیدار/رویارویی کردید».
  • root: ل-ق-ي؛ باب افتعال (اِلْتَقى يَلْتَقي)؛ معنا: ملاقات/رویارویی.
  • ـتُمْ: ضمیر فاعل «شما».
• فِي: حرف جر؛ «در».
• أَعْيُنِكُمْ: اسم مجرور مضاف + ضمیر؛ «چشم‌های شما».
  • أَعْيُن: جمع «عَيْن»؛ ریشه ع-ي-ن.
  • ـكُمْ: ضمیر مضافٌ‌إلیه «شما».
• قَلِيلًا: حال/تمییز منصوب؛ «اندک، کم».

نکتهٔ نحوی: «يُرِيكُمُوهُمْ قَلِيلًا» ساختار «إراءة» با دو مفعول است و «قَلِيلًا» حال از مفعول دوم (هُمْ) یا تمییز برای بیان چگونگی ادراک در «أعينكم» تلقی می‌شود. «إِذِ الْتَقَيْتُمْ» قید زمان برای «يُرِيكُمُوهُمْ» است.

جملهٔ دوم: وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ

ترجمهٔ جمله: و شما را در چشم‌های آنان اندک می‌نمایاند.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف.
• يُقَلِّلُكُمْ: فعل مضارع مرفوع + ضمیر مفعولی؛ «کم/اندک می‌کند شما را».
  • يُقَلِّلُ: ریشه «ق-ل-ل»، باب تفعیل (قلّل يُقلِّل)؛ معنا: کم کردن/اندک نمودن.
  • ـكُمْ: مفعولٌ به «شما».
• فِي: حرف جر.
• أَعْيُنِهِمْ: اسم مجرور مضاف + ضمیر؛ «چشم‌های آنان».
  • أَعْيُن: جمع «عَيْن».
  • ـهِمْ: ضمیر مضافٌ‌إلیه «آنان».

نکتهٔ نحوی: «يُقَلِّلُكُمْ» فعل و فاعل آن «هو» (ضمیر مستتر راجع به خدا) و مفعول «كم» است؛ جار و مجرور «في أعينهم» متعلق به فعل، بیان ظرف ادراکی.

جملهٔ سوم: لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا

ترجمهٔ جمله: تا خداوند کاری را که انجام‌شدنی بود به انجام رسانَد.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• لِـ: لام تعلیل؛ «تا/برای آنکه».
• يَقْضِيَ: فعل مضارع منصوب به لام تعلیل؛ ریشه «ق-ض-ي»؛ معنا: حکم کردن/به انجام رساندن/قطعیت بخشیدن.
• اللَّهُ: فاعل مرفوع.
• أَمْرًا: مفعولٌ به منصوب؛ «کاری/امری».
  • ریشه «أ-م-ر»؛ معنا: کار، فرمان، مقدّر.
• كَانَ: فعل ناقص ماضی؛ «بود».
  • ریشه «ك-و-ن».
• مَفْعُولًا: خبر «كان» منصوب؛ اسم مفعول از «فَعَلَ/فَعَلَ يَفْعَلُ» یا در این سیاق «واقع‌شدنی/متحقق‌شدنی».
  • ریشه «ف-ع-ل»؛ معنا: انجام‌شده/مقرر.

نکتهٔ تفسیری زبانی: «كان مفعولًا» کنایه از حتمیت و قطعیت وقوع است؛ یعنی امری که مقدر و حتمی بوده است.

جملهٔ چهارم: وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

ترجمهٔ جمله: و کارها به سوی خدا بازگردانده می‌شود.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف.
• إِلَى: حرف جر؛ «به سوی».
• اللَّهِ: اسم جلاله، مجرور به «إلى».
• تُرْجَعُ: فعل مضارع مجهول مرفوع؛ «بازگردانده می‌شود/ارجاع می‌گردد».
  • ریشه «ر-ج-ع»؛ باب ثلاثی مجرد (رَجَعَ)؛ مجهول مضارع: تُرْجَعُ.
• الْأُمُورُ: نائب فاعل مرفوع (فاعل در ساخت مجهول)؛ «کارها/امور».
  • ریشه «أ-م-ر».

نکتهٔ نحوی: تقدیم جار و مجرور «إلى الله» برای حصر و تاکید است؛ یعنی بازگشت نهاییِ همهٔ امور تنها به سوی خداست.