008-027-094-أنفال

 يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا لا تَخونُوا اللَّهَ وَالرَّسولَ وَتَخونوا أَماناتِكُم وَأَنتُم تَعلَمونَ

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به خدا و پیامبر خیانت نکنید و به امانت‌های خودتان خیانت نورزید، در حالی که می‌دانید.

جملهٔ ۱: يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا

ترجمهٔ فارسی: ای کسانی که ایمان آورده‌اید

تحلیل واژه‌ها:

• يا: حرف ندا؛ کاربرد: خطاب و فراخواندن مخاطب.
• أَيُّها: «أيُّ» اسم ندا برای نکرهٔ مقصوده + «ها» برای تنبیه/تنبیهیه؛ نقش: منادی مبنی بر ضم. معنی: ای.
• الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ نقش: بدل یا صفت برای «أيُّها» (بیان کنندهٔ موصوف)، معنی: کسانی که.
• آمَنوا: فعل ماضی، باب افعال (أفعل)، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ ریشه: أ-م-ن؛ معنی: ایمان آوردند/ایمان آورده‌اید (در خطاب، مقصود مخاطبان مؤمن است).

جملهٔ ۲: لا تَخونُوا اللَّهَ

ترجمهٔ فارسی: به خدا خیانت نکنید

تحلیل واژه‌ها:

• لا: «لا»ی ناهیۀ جازمه؛ نقش: نهی.
• تَخونُوا: فعل مضارع مجزوم به «لا»ی نهی، علامت جزم حذف نون (از افعال خمسۀ)، صیغه: جمع مخاطب؛ ریشه: خ-و-ن؛ باب: فعل ثلاثی مجرد «خانَ يَخونُ»؛ معنی: خیانت کنید → نکنید (با نهی).
• اللَّهَ: اسم جلاله؛ نقش: مفعولٌ‌به منصوب؛ معنی: خدا.

جملهٔ ۳: وَالرَّسولَ

ترجمهٔ فارسی: و [به] پیامبر [نیز خیانت نکنید]

تحلیل واژه‌ها:

• وَ: حرف عطف؛ معنی: و.
• الرَّسولَ: اسم معطوف بر «اللَّهَ» با اعراب نصب؛ نقش: مفعولٌ‌بهِ معطوف؛ ریشه: ر-س-ل؛ معنی: پیامبر/فرستاده. فعل «تَخونوا» به قرینهٔ حذف شده و بر این معطوف هم حکومت دارد.

جملهٔ ۴: وَتَخونوا أَماناتِكُم

ترجمهٔ فارسی: و به امانت‌های خودتان خیانت نکنید

توضیح نحوی: ظاهر عبارت مضارع خبری است، اما «لا»ی نهی در صدر ساختار بر همهٔ معطوف‌ها حاکم است. در قرائت مشهور، برخی وقف و ابتداها باعث شده شکل نوشتاری «وتخونوا» بی‌لا بیاید، ولی از نظر معنا تحت نهی است. در اعراب، می‌توان آن را مجزوم مقدّر به اعتبار عطف بر «لا تخونوا» گرفت.

تحلیل واژه‌ها:

• وَ: حرف عطف؛ معنی: و.
• تَخونوا: فعل مضارع؛ ریشه: خ-و-ن؛ صیغه: جمع مخاطب؛ از نظر معنا تحت نهی «لا»ی پیشین.
• أَماناتِ: جمع «أمانة»؛ نقش: مفعولٌ‌به اول (مضاف) منصوب/مجرو‌ر لفظاً بسته به قرائت، اما در ترکیب: «أماناتِكم» مضاف + ضمیر مضاف‌الیه؛ معنی: امانت‌ها.
• كُم: ضمیر متصل جمع مخاطب؛ نقش: مضافٌ‌إلیه؛ معنی: شما/تان.

جملهٔ ۵: وَأَنتُم تَعلَمونَ

ترجمهٔ فارسی: و [این در حالی است که] شما می‌دانید

تحلیل واژه‌ها:

• وَ: حرف حالیه/عطف؛ در اینجا افادۀ حال می‌کند: در حالی که.
• أَنتُم: ضمیر منفصل جمع مخاطب؛ نقش: مبتدا در جملۀ اسمیهٔ حالیه.
• تَعلَمونَ: فعل مضارع مرفوع، صیغه: جمع مخاطب؛ ریشه: ع-ل-م؛ معنی: می‌دانید؛ خبر برای مبتدا یا خبر جملۀ فعلیه در مقام حال.

معنای مقصود از جملهٔ حالیه: نهی از خیانت در حالی بیان می‌شود که مخاطبان آگاه به حرمت و پیامدهای خیانت‌اند.