008-026-094-أنفال

« Back to Glossary Index
و بیاد آورید هنگامی که شما کم بودید و در این سرزمین ناتوان شمرده میشدید و میترسیدید مردم شما را از میان ببرند، پس الله شما را پناه داد و بوسیله پیروزی خود شما را تقویت کرد و از آن چیزهای پاکیزه شما را خورانید تا سپاسگزارش باشید (اشاره به قبل از جنگ بدر و بعد از جنگ بدر است برای کم ایمانان مدینه که بعد از انصار ایمان آوردند و این نصیحت ها بسیاری از ایشان را با ایمان تر کرد) (۲6)

وَاذكُروا إِذ أَنتُم قَليلٌ مُستَضعَفونَ فِي الأَرضِ تَخافونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النّاسُ فَآواكُم وَأَيَّدَكُم بِنَصرِهِ وَرَزَقَكُم مِنَ الطَّيِّباتِ لَعَلَّكُم تَشكُرونَ

و به یاد آورید آن هنگام که اندک و ناتوان در زمین بودید و می‌ترسیدید که مردم شما را بربایند، پس او شما را پناه داد و با یاریِ خویش تأییدتان کرد و از پاکیزه‌ها روزی‌تان داد، باشد که شکرگزاری کنید.

— — — — — — — — — — — — — —

جمله ۱: وَاذكُروا

ترجمهٔ فارسی: و یاد کنید/به یاد آورید.

تحلیل واژگانی و نحوی:

  • وَ: حرف عطف، پیونددهندهٔ این جمله با قبل.
  • اذكروا: فعل امر، ریشه: ذ-ك-ر، باب: ثلاثی مجرد (فَعَلَ)، صیغه: امر جمع مخاطب (أنتم)، معنا: یاد کنید/به یاد آورید.

— — — — — — — — — — — — — —

جمله ۲: إِذ أَنتُم قَليلٌ مُستَضعَفونَ فِي الأَرضِ

ترجمهٔ فارسی: آن‌گاه که اندک و ناتوان در زمین بودید.

تحلیل واژگانی و نحوی:

  • إِذ: ظرف زمان گذشته، در محل نصب، تابع برای «اذكروا» (مفعولٌ فيه زمانی: یاد کنید هنگامی که…).
  • أَنتُم: ضمیر منفصل، ضمیر رفع منفصل برای جمع مخاطب (شما)، مبتدا.
  • قَليلٌ: خبر اول برای مبتدا «أنتم»، نکره مرفوع (علامت رفع: ضمه)، معنا: اندک/کم.
  • مُستَضعَفونَ: خبر دوم برای مبتدا «أنتم»، جمع مرفوع (علامت رفع: واو)، اسم مفعول از باب استفعال، ریشه: ض-ع-ف، معنا: ناتوان‌شده/به ضعف کشیده‌شده/مستضعف.
  • فِي: حرف جر، معنا: در.
  • الأَرضِ: اسم مجرور به «في»، ریشه: أ-ر-ض، معنا: زمین؛ ترکیب «في الأرضِ» جار و مجرور، متعلق به خبر یا حال از «مستضعفون» (ناتوان در زمین).

نکته نحوی: «إذ» ظرف زمان است و جملهٔ اسمیهٔ «أنتم قليلٌ مستضعفون» در محل جرّ مضافٌ‌الیه برای «إذ» نیست؛ بلکه «إذ» مضاف و جمله پس از آن مضافٌ‌إلیه مقدر به «حين كونكم…»، از نظر عمل، «اذكروا» متعلّق به «إذ» است.

— — — — — — — — — — — — — —

جمله ۳: تَخافونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النّاسُ

ترجمهٔ فارسی: می‌ترسیدید که مردم شما را بربایند.

تحلیل واژگانی و نحوی:

  • تَخافونَ: فعل مضارع مرفوع بثبوت النون، صیغه: مخاطب جمع (أنتم)، ریشه: خ-و-ف، باب: ثلاثی مجرد، معنا: می‌ترسیدید/می‌هراسیدید. در اینجا به اعتبار «إذ» گذشته‌نماست.
  • أَن: حرف نصب و مصدرساز.
  • يَتَخَطَّفَكُمُ: فعل مضارع منصوب به «أن»، باب: تفعّل/تَفَعَّل نیست؛ «تَخَطَّفَ» باب تفعّل؟ در اصل «اختطف» باب افتعال است؛ اما صورت قرآنی «يتخطفكم» از باب «تفعّل» با تضعیف طاء به معنای ربودنِ سریع. ریشه: خ-ط-ف. ضمیر مفعولی «كم» متصل: شما را.
  • النّاسُ: فاعلِ «يتخطف»، مرفوع (علامت رفع: ضمه)، معنا: مردم. ترکیب: «أن يتخطفكم الناس» مصدر مؤول در محل نصب مفعولٌ‌به برای «تخافون».

یادداشت صرفی: در لغت، «خَطَفَ» ربود، «اختطف» به سرعت ربود؛ «تَخَطَّف» نیز در استعمال به معنای ربودنِ پیاپی/سریع آمده است.

— — — — — — — — — — — — — —

جمله ۴: فَآواكُم

ترجمهٔ فارسی: پس شما را پناه داد.

تحلیل واژگانی و نحوی:

  • فَ: فاء تفریع/سببیت، نتیجهٔ یادآوریِ حالِ ترس و کم‌بودن.
  • آواكُم: فعل ماضی، ریشه: أ-و-ي (آوى)، باب: إفعال (آوى/يؤوي)، معنا: پناه داد/جا داد. «كم» ضمیر مفعول به: شما را. فاعل محذوف تقدیرش: هو (خداوند).

— — — — — — — — — — — — — —

جمله ۵: وَأَيَّدَكُم بِنَصرِهِ

ترجمهٔ فارسی: و با یاریِ خویش شما را تأیید کرد.

تحلیل واژگانی و نحوی:

  • وَ: حرف عطف.
  • أَيَّدَكُم: فعل ماضی، ریشه: أ-ي-د (أيد)، باب: تفعیل، معنا: نیرومند کرد/تأیید نمود. «كم» مفعول به.
  • بِنَصرِهِ: جار و مجرور، «بِ» حرف جر، «نصرِ» اسم مجرور، ریشه: ن-ص-ر، معنا: یاری/نصرت، «هِ» ضمیر مضافٌ‌الیه، مرجع: خدا. متعلق به «أيّدكم» به معنای وسیله: به‌وسیلهٔ یاریِ خود.

— — — — — — — — — — — — — —

جمله ۶: وَرَزَقَكُم مِنَ الطَّيِّباتِ

ترجمهٔ فارسی: و از پاکیزه‌ها روزی‌تان داد.

تحلیل واژگانی و نحوی:

  • وَ: حرف عطف.
  • رَزَقَكُم: فعل ماضی، ریشه: ر-ز-ق، معنا: روزی داد/رزق رساند. «كم» مفعول به.
  • مِنَ: حرف جر، معنا: از.
  • الطَّيِّباتِ: اسم مجرور جمع مؤنث سالم، ریشه: ط-ي-ب، معنا: پاکیزه‌ها/چیزهای پاک و حلال. «مِن الطيّبات» بیان جنس/تبعیض (بعضی از پاکیزه‌ها).

— — — — — — — — — — — — — —

جمله ۷: لَعَلَّكُم تَشكُرونَ

ترجمهٔ فارسی: باشد که شکرگزاری کنید.

تحلیل واژگانی و نحوی:

  • لَعَلَّ: حرف مشبه بالفعل، برای ترجّی/امید.
  • كُم: ضمیر متصل به «لعلّ» در محل نصب اسم «لعلّ»، مرجع: شما.
  • تَشكُرونَ: خبر «لعلّ» جملهٔ فعلیه، فعل مضارع مرفوع بثبوت النون، صیغه: جمع مخاطب. ریشه: ش-ك-ر، معنا: شکر می‌کنید/سپاس می‌گزارید.

نکتهٔ معنایی پایانی: ترتیب «آواكم» (امنیت و سرپناه)، «أيّدكم بنصره» (قدرت و پیروزی)، و «رزقكم من الطيّبات» (معیشت پاکیزه) سه نعمت پی‌درپی را یادآور می‌شود که غرض از یادکردشان رسیدن به شکر عملی و قلبی است: «لعلّكم تشكرون».

Nach oben scrollen