وَاتَّقوا فِتنَةً لا تُصيبَنَّ الَّذينَ ظَلَموا مِنكُم خاصَّةً ۖ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ شَديدُ العِقابِ بپرهیزید از فتنهای که تنها به ستمکارانِ شما نمیرسد؛ و بدانید که خداوند سختکیفر است.
جملهٔ ۱: وَاتَّقوا فِتنَةً ترجمهٔ جمله: و از فتنهای پرهیز کنید. تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف، «و»
- اتَّقوا: فعل امر جمع خطاب از ریشه «و-ق-ي»، باب افتعال؛ معنا: «بپرهیزید/تقوا پیشه کنید»
- فِتنَةً: اسم مفرد مؤنث، نکره، منصوب (مفعولٌ به)؛ معنا: «فتنه، آزمایش، آشوب»
ریشه و معانی: - و-ق-ي: حفظ کردن، نگه داشتن، پرهیز کردن
- فِتْنَة: آزمون سخت، آشوب، بلای اجتماعی، گمراهی
جملهٔ ۲: لا تُصيبَنَّ الَّذينَ ظَلَموا مِنكُم خاصَّةً ترجمهٔ جمله: که بهطور خاص تنها دامانِ ستمکارانِ شما را نگیرد. تحلیل واژگان و نقشها: - لا: حرف ناقی/نفی در سیاق نهی و بیان، در اینجا در ترکیب با فعل مؤکد برای بیان مضمون «فتنهای که …» (لا النافیة)
- تُصيبَنَّ: فعل مضارع مؤکد با نونِ تأکیدِ ثقیله، صيغهٔ مفرد مؤنث غایب (متناسب با «فتنة» بهعنوان فاعل مؤنث)، از ریشه «ص-و-ب/ص-ي-ب»؛ معنا: «نمیرسد/دامنگیر نمیشود»
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر، منصوب بهعنوان مفعولٌ بهِ فعل «تُصيب»
- ظَلَموا: فعل ماضی جمع غایب از ریشه «ظ-ل-م»؛ معنا: «ستم کردند/ستمکار شدند»، جملهٔ صلۀ «الذین»
- مِنكُم: جار و مجرور؛ «از شما»، بیان محدودهٔ مرجع «الذین»
- خاصَّةً: مصدر/حال منصوب؛ معنا: «بهطور خاص/منحصراً»
ریشه و معانی: - ص-ي-ب (أصاب): رسیدن، برخورد کردن، دامنگیر شدن
- الَّذي/الَّذين: که/کسانی که (اسم موصول)
- ظ-ل-م: ستم کردن، حق را پایمال کردن
- خاصّ: ویژه، خاص؛ «خاصّةً»: بهطور خاص، خصوصاً
نکتهٔ نحوی: - «فتنةٌ» فاعلِ مقدرِ «تُصيب» است (به اعتبار مرجع در جملهٔ قبل)، و «الذينَ» مفعولِ آن. «لا» نفی را بر وقوع اختصاصی حمل میکند.
- «خاصّةً» اغلب بهعنوان حال یا حالِ مؤکِّد برای نفی اختصاص میآید.
جملهٔ ۳: وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ شَديدُ العِقابِ ترجمهٔ جمله: و بدانید که خداوند سختکیفر است. تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف
- اعلَموا: فعل امر جمع خطاب از ریشه «ع-ل-م»، باب افعال؛ معنا: «بدانید»
- أَنَّ: حرف مشبّه بالفعل برای تأکید و نصب اسم و رفع خبر
- اللَّهَ: اسم «أنَّ»، منصوب
- شَديدُ: خبر «أنَّ»، مرفوع (مبتدا در خبر مرکب مضاف)
- العِقابِ: مضافٌالیهِ «شديد»، مجرور؛ معنا: «کیفر/عقوبت»
ریشه و معانی: - ع-ل-م: دانستن، آگاهی یافتن
- ش-د-د: سختی، شدّت
- ع-ق-ب: پیآمد، مجازات؛ «عِقاب»: کیفر
نکتهٔ نحوی: - ترکیب «أَنَّ اللَّهَ شَديدُ العِقابِ» جملهٔ اسمیه است که در موضع مفعولٌبهِ فعل «اعلَموا» آمده. «شديدُ» مضاف و «العقابِ» مضافالیه است.
| 