008-012-094-أنفال

متن عربی: إِذ يوحي رَبُّكَ إِلَى المَلائِكَةِ أَنّي مَعَكُم فَثَبِّتُوا الَّذينَ آمَنوا ۚ سَأُلقي في قُلوبِ الَّذينَ كَفَرُوا الرُّعبَ فَاضرِبوا فَوقَ الأَعناقِ وَاضرِبوا مِنهُم كُلَّ بَنانٍ

ترجمه: آنگاه که پروردگارت به فرشتگان الهام کرد: من با شما هستم؛ پس مؤمنان را استوار بدارید. به‌زودی در دل‌های کسانی که کافر شدند، هراس می‌افکنم؛ پس بر فراز گردن‌ها بزنید و از آنان هر بندانِ (انگشت و انگشتک) را بزنید.

جمله ۱: إِذ يوحي رَبُّكَ إِلَى المَلائِكَةِ

ترجمه فارسی: آن‌گاه که پروردگارت به فرشتگان وحی می‌فرستاد/الهام می‌کرد.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• إِذ: ظرف زمان، معنی «آنگاه که/وقتی که».
  • ریشه: — (اسم ظرف زمان غیرمشتق)
• يُوحِي: فعل مضارع معلوم، باب إفعال از ریشه «وحى»، معنی «وحی می‌کند/الهام می‌کند».
  • ریشه: وَحَى
  • وزن: يُفْعِلُ
• رَبُّكَ: «رَبُّ» فاعل مرفوع (مبتنی بر سیاق فعل)، «ـكَ» ضمیر متصل مضافٌ‌إلیه؛ معنی «پروردگارِ تو».
  • ریشه: ر ب ب
  • «رَبّ»: سرپرست/پروردگار
• إِلَى: حرف جرّ، معنی «به/سوی».
• المَلائِكَةِ: اسم مجرور به «إلى»، معنی «فرشتگان».
  • ریشه: م ل ك (در کاربرد قرآنی: مَلَك/مَلائِک)
  • جمع: مَلَك ← مَلائِكَة

جمله ۲: أَنّي مَعَكُم

ترجمه فارسی: این‌که من با شما هستم.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• أَنَّ: حرف مشبه بالفعل، معنی «که»، «أَنّي» = «أَنَّ» + «ـي» (ضمیر متکلم مفرد)، خبرِ «أَنَّ» در ادامه می‌آید.
• ي: ضمیر متصل متکلم مفرد، در نقش اسم «أَنَّ».
• مَعَكُم: جار و مجرور خبر «أَنَّ»، معنی «با شما».
  • «مَعَ»: ظرف/حرف جرّ به معنی «با/همراه».
  • «ـكُم»: ضمیر جمع مخاطب، «شما».

توضیح ترکیبی: «أَنّي» جمله تابعِ «يُوحِي» است (مضمون وحی)، «مَعَكُم» خبرِ «أَنَّ».

جمله ۳: فَثَبِّتُوا الَّذينَ آمَنوا

ترجمه فارسی: پس کسانی را که ایمان آورده‌اند، استوار بدارید.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• فَ: حرف عطف/تفریع (پس/بنابراین).
• ثَبِّتُوا: فعل امر جمع مخاطب، باب تفعیل از ریشه «ثَبَتَ»، معنی «استوار کنید/ثبات ببخشید».
  • ریشه: ث ب ت
  • وزن امر: فَعِّلُوا
• الَّذينَ: اسم موصول منصوب به‌عنوان مفعولِ «ثَبِّتُوا»، معنی «کسانی که».
• آمَنوا: فعل ماضی جمع، باب إفعال از ریشه «أ م ن»، معنی «ایمان آوردند».
  • ریشه: أ م ن
  • فاعل: واو جمع (ضمیر)

جمله ۴: سَأُلقي في قُلوبِ الَّذينَ كَفَرُوا الرُّعبَ

ترجمه فارسی: به‌زودی در دل‌های کسانی که کافر شدند، هراس می‌افکنم.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• سَ: حرف استقبال/آینده نزدیک، معنی «به‌زودی».
• أُلقي: فعل مضارع متکلم مفرد معلوم، باب إفعال از «لَقَى/أَلْقَى»، معنی «می‌افکنم/وارد می‌کنم».
  • ریشه: ل ق ي (در باب إفعال: أَلْقَى)
• في: حرف جرّ، «در».
• قُلوبِ: اسم مجرور به «في»، جمع «قلب»، معنی «دل‌ها».
  • ریشه: ق ل ب
• الَّذينَ: اسم موصول مضافٌ‌إلیه برای «قُلوبِ»، معنی «کسانی که».
• كَفَرُوا: فعل ماضی جمع، معنی «کافر شدند/کفر ورزیدند».
  • ریشه: ك ف ر
  • فاعل: واو جمع
• الرُّعبَ: مفعول به منصوب، معنی «هراس/ترسِ شدید».
  • ریشه: ر ع ب

ترتیب نحوی: «سَأُلقي» فعل و فاعل مستتر (متکلم)، «في قلوبِ الذين كفروا» جار و مجرور و مضافٌ‌إلیه، «الرعبَ» مفعول به.

جمله ۵: فَاضرِبوا فَوقَ الأَعناقِ

ترجمه فارسی: پس بر فراز گردن‌ها بزنید.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• فَ: حرف تفریع/عطف (پس).
• اضربوا: فعل امر جمع مخاطب از ریشه «ضَرَبَ»، معنی «بزنید/ضربه وارد کنید».
  • ریشه: ض ر ب
• فوقَ: ظرف مکان منصوب، معنی «بر فراز/بالای».
  • ریشه: ف و ق
• الأَعناقِ: اسم مجرور به اضافه با «فوقَ»، جمع «عُنْق»، معنی «گردن‌ها».
  • ریشه: ع ن ق

نکته تفسیریِ لغوی: «فوق الأعناق» کنایه از ضربه کاری بر سر و گردن در میدان نبرد.

جمله ۶: وَاضرِبوا مِنهُم كُلَّ بَنانٍ

ترجمه فارسی: و از آنان هر بندان (انگشت و بند انگشت) را بزنید.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف (و).
• اضربوا: فعل امر جمع مخاطب (تکرار)، معنی «بزنید».
  • ریشه: ض ر ب
• منهم: جار و مجرور، «از آنان».
  • «مِن»: حرف جرّ، «از».
  • «ـهم»: ضمیر جمع غایب، «ایشان/آنان».
• كُلَّ: مفعول به منصوب، معنی «هر/تمامِ».
• بَنانٍ: بدل یا تمییز برای «كلَّ»، نکره منصوب/مجرور تنوین‌دار، معنی «بندان، انگشتان و بندهای انگشت».
  • ریشه: ب ن ن
  • معنا: سرِ انگشتان/انگشتک‌ها؛ در عربی کلاسیک اشاره به اعضای دست که ابزار گرفتن و جنگیدن‌اند.

توضیح معنایی: ترکیب «اضربوا منهم كلَّ بنانٍ» در ادبیات عربِ جنگی، کنایه از ناتوان‌سازی دشمن با هدف گرفتن دست‌ها و انگشتان (ابزارِ حمل سلاح).

یادداشت بافتی کوتاه: این آیه بخشی از روایت نبرد بدر است؛ خطابِ الهی به فرشتگان برای یاری مؤمنان، انداختن هراس در دل کافران، و دستورهای جنگیِ مقید به آن موقعیت تاریخی.