004-113-099-نساء

و اگر نبود فضلِ خدا بر تو و رحمتِ او، گروهی از ایشان قصد داشتند که تو را گمراه سازند؛ و آنها خود جز خویشتن را گمراه نمی‌کنند و هیچ چیزی به تو زیان نمی‌رسانند؛ و خداوند کتاب و حکمت را بر تو نازل کرد و آنچه را که نمی‌دانستی به تو آموخت؛ و فضلِ بسیارِ خدا بر تو بود.

وَلَولا فَضلُ اللَّهِ عَلَيكَ وَرَحمَتُهُ

• ترجمه جمله: و اگر نبود فضلِ خدا بر تو و رحمتِ او
• واژه‌ها و توضیح‌ها:
  • ولولا: ترکیب شرطی منفی که به معنی «اگر نبود» یا «اگر … نبود» است (معمولاً برای بیان علت تفضیلی به کار می‌رود).
  • فضلُ اللَّهِ: «فضل» به معنی بخشش، نعمت، برتری و رحمت خاص است؛ «فضلِ اللَّهِ» یعنی آن بخشش یا نعمتِ الهی.
  • عَلَيكَ: حرفِ جرّ + ضمیر، به معنی «بر تو» یا «نسبت به تو».
  • وَرَحمَتُهُ: «و» عطف، «رحمتُهُ» یعنی «رحمتِ او» (مضاف‌الیه محذوف به «الله» که ضمیر «هُ» به خدا برمی‌گردد).

طائِفَةٌ مِنهُم أَن يُضِلّوكَ

• ترجمه جمله: گروهی از ایشان می‌خواستند که تو را گمراه سازند
• واژه‌ها و توضیح‌ها:
  • طائِفَةٌ: اسم فاعل به معنی «گروهی» یا «عدّه‌ای».
  • مِنهُم: «مِنْ» حرفِ انِفصال + «هُم» ضمیرِ جمع، یعنی «از میان ایشان».
  • أَن: حرف مصدر ساز یا «که» در آوردن جمله اسمیه یا بعد از افعال از قبیل «اراد»، اینجا به معنی «که (می‌خواستند)»
  • يُضِلّوكَ: فعل مضارع مجزوم به شواهدِ اراده یا خبری در ساختار «أنْ»، «یُضِلُّونَ» به شکل نصبی برای مفعول «كَ»: «تو را گمراه کنند». «یُضِلُّ» از ریشه ض-ل-ل به معنی گمراه کردن، به انحراف کشاندن.

وما يُضِلّونَ إِلّا أَنفُسَهُم

• ترجمه جمله: و آنها جز خودشان را گمراه نمی‌کنند
• واژه‌ها و توضیح‌ها:
  • وَما: «و» عطف + «ما» ناقصه یا نافیه در اینجا همراه با «إلا» برای نشان دادن استثنا؛ ترکیب «ما … إلا» به معنی «جز … نمی‌باشد».
  • يُضِلّونَ: فعل مضارع جمع غایب، «آنها گمراه می‌کنند».
  • إِلّا: حرف استثناء، «جز».
  • أَنفُسَهُم: «انفس» جمع «نفس» به معنی «خویشتن» یا «جان»، و «هُم» ضمیر جمع «ایشان». «أنفُسَهُم» یعنی «خودشان».
• نکته ترکیبی: «وما یضلّون إلا أنفسهم» یعنی «و آنها جز خودشان را گمراه نمی‌کنند» — به این معنا که کوشش‌شان فقط به زیان خودشان است، نه به تو.

وما يَضُرّونَكَ مِن شَيءٍ

• ترجمه جمله: و هیچ چیزی به تو زیان نمی‌رسانند
• واژه‌ها و توضیح‌ها:
  • وَما: «و» + «ما» نافیه در اینجا، به معنی «و نه» یا «و هیچ».
  • يَضُرّونَكَ: فعل مضارع جمع با مفعول «كَ» — «آنها به تو زیان می‌رسانند». ریشه ض-ر-ر به معنی زیان رساندن یا آزار.
  • مِن شَيءٍ: «مِن» حرفِ جزء یا از/هیچ چیزی؛ «شَيءٍ» به معنی «چیز» یا «هیچ چیز» در ترکیب منفی به کار می‌رود.
• ترکیب کلّی: «وما یضرّونک من شیءٍ» یعنی «و هیچ چیزی از طرف آنها به تو ضرر نمی‌رسد» یا «آنها هیچ خسارتی برای تو ندارند».

وَأَنزَلَ اللَّهُ عَلَيكَ الكِتابَ وَالحِكمَةَ

• ترجمه جمله: و خداوند کتاب و حکمت را بر تو نازل کرد
• واژه‌ها و توضیح‌ها:
  • وَأَنزَلَ: «و» عطف + «أنزل» فعل ماضی به معنی «فرود آورد» یا «نازل کرد» (در قرآن به معنی وحی فرستادن).
  • اللَّهُ: فاعل، «خداوند».
  • عَلَيكَ: جار و مجرور + ضمیر، «بر تو».
  • الكِتابَ: مفعول اول، «کتاب» که در اغلب مصادیق قرآنی به معنای کتاب آسمانی یا وحی است.
  • وَالحِكمَةَ: «و» عطف + «حِکمَةَ» که به معنای «حکمت»، فهم عمیق شرعی و حکمتی است که در کاربرد قرآنی معمولاً به پیامبر داده شده تا تشریع و تبیین کند.
• نکته: «أنزل الله علیک الکتاب و الحکمة» معمولاً اشاره به فرود آمدن وحی (قرآن) و دادن حکمت یا تبیین شریعت و علم نافع به پیامبر دارد.

وَعَلَّمَكَ ما لَم تَكُن تَعلَمُ

• ترجمه جمله: و آنچه را که نمی‌دانستی به تو آموخت
• واژه‌ها و توضیح‌ها:
  • وَعَلَّمَكَ: «و» + فعل ماضی «علّم» + ضمیر مفعولی «كَ» = «و به تو آموخت».
  • ما: ضمیر موصول یا اسم موصول، به معنی «آنچه».
  • لَم تَكُن: «لم» نفی ماضی نقلی (نفی خبر ماضی)، «تَكُن» فعل کُن به صورت مضارع مجزوم بعد از لم، در ترکیب «لم تَكُن» به معنی «تو … نبودی/نمی‌بود» — اما در ساختار «ما لم تکُن تَعلَمُ» ترکیب برای «آنچه که تو نمی‌دانستی».
  • تَعلَمُ: فعل مضارع «تو می‌دانی»؛ در ترکیب منفی «ما لم تَكُن تَعلَمُ» معنی «آنچه را که تو نمی‌دانستی».
• ترکیب کلّی: «و علّمک ما لم تکون تعلم» یعنی «و آنچه را که تا آن زمان نمی‌دانستی به تو یاد داد».

وَكانَ فَضلُ اللَّهِ عَلَيكَ عَظيمًا

• ترجمه جمله: و فضلِ بسیارِ خدا بر تو بود
• واژه‌ها و توضیح‌ها:
  • وَكانَ: «و» + «کان» فعل ماضی ناقص استمراری که به معنای «بود» یا «واقع شد».
  • فَضلُ اللَّهِ: «فضلِ خدا» همان بخشش یا لطف الهی.
  • عَلَيكَ: «بر تو».
  • عَظيمًا: «عظیم» صفت، به معنی «بزرگ، فراوان، بسیار». در اینجا به صورت حال یا خبر برای «کان» است.
• ترکیب کلّی: «و کان فضل الله علیک عظیماً» یعنی «و فضل خدا بر تو بسیار بود» — تأکیدی بر نعمتی که خداوند بر پیامبر نهاده است.