004-090-099-نساء

إِلَّا الَّذينَ يَصِلونَ إِلىٰ قَومٍ بَينَكُم وَبَينَهُم ميثاقٌ أَو جاءوكُم حَصِرَت صُدورُهُم أَن يُقاتِلوكُم أَو يُقاتِلوا قَومَهُم ۚ وَلَو شاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُم عَلَيكُم فَلَقاتَلوكُم ۚ فَإِنِ اعتَزَلوكُم فَلَم يُقاتِلوكُم وَأَلقَوا إِلَيكُمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَكُم عَلَيهِم سَبيلًا

مگر کسانی که به گروهی می‌پیوندند که میان شما و آنان پیمانی برقرار است، یا آنان که نزد شما می‌آیند در حالی که دل‌هایشان از جنگ با شما یا جنگ با قوم خودشان به تنگ آمده است. و اگر خدا می‌خواست، آنان را بر شما مسلط می‌کرد تا با شما بجنگند. پس اگر از شما کناره گرفتند و با شما نجنگیدند و به سوی شما پیشنهاد صلح افکندند، خداوند برای شما راهی (برای تعرض) بر آنان قرار نداده است.

جملهٔ اول

متن عربی

إِلَّا الَّذينَ يَصِلونَ إِلىٰ قَومٍ بَينَكُم وَبَينَهُم ميثاقٌ

ترجمهٔ فارسی

مگر کسانی که به قومی می‌پیوندند که میان شما و میان آنان پیمانی برقرار است.

توضیح واژه‌ها و ترکیب‌ها

• إِلَّا: ابزار استثنا، به معنی «مگر، جز». در اینجا گروهی را از حکم پیشین خارج می‌کند.
• الَّذينَ: اسم موصول جمع برای عاقل، «کسانی که».
• يَصِلونَ: فعل مضارع جمع، از ریشهٔ «وصل»، به معنای پیوستن، ملحق شدن، رسیدن همراه با ارتباط.
• إِلىٰ قَومٍ: «به سوی قومی / به قومی». واژهٔ «قوم» به گروهی با پیوند اجتماعی یا نسبی اشاره دارد.
• بَينَكُم: میان شما. ضمیر جمع مخاطب.
• وَبَينَهُم: و میان آنان.
• ميثاقٌ: پیمان محکم و الزام‌آور، عهدی همراه با تعهد رسمی. به تفاوت آن با «عهد» توجه می‌شود که بار تأکیدی بیشتری دارد.

جملهٔ دوم

متن عربی

أَو جاءوكُم حَصِرَت صُدورُهُم أَن يُقاتِلوكُم أَو يُقاتِلوا قَومَهُم

ترجمهٔ فارسی

یا کسانی که نزد شما می‌آیند، در حالی که سینه‌هایشان از این تنگ آمده که با شما بجنگند یا با قوم خودشان بجنگند.

توضیح واژه‌ها و ترکیب‌ها

• أَو: حرف عطف، به معنی «یا»، بیانگر حالت دوم در استثنا.
• جاءوكُم: آمدند نزد شما. فعل ماضی + ضمیر مفعولی «شما».
• حَصِرَت: فعل ماضی، از ریشهٔ «حصر»، به معنای تنگ شدن، فشرده شدن، دچار فشار روحی شدن.
• صُدورُهُم: سینه‌هایشان، در ادبیات عرب کنایه از دل، احساس و اراده.
• أَن يُقاتِلوكُم: اینکه با شما بجنگند. مصدر مؤول، بیان علت تنگی سینه.
• أَو يُقاتِلوا قَومَهُم: یا اینکه با قوم خودشان بجنگند. نشان‌دهندهٔ دوگانگی و فشار درونی این گروه.

جملهٔ سوم

متن عربی

وَلَو شاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُم عَلَيكُم فَلَقاتَلوكُم

ترجمهٔ فارسی

و اگر خدا می‌خواست، آنان را بر شما مسلط می‌کرد، پس قطعاً با شما می‌جنگیدند.

توضیح واژه‌ها و ترکیب‌ها

• وَلَو: حرف شرط غیرواقعی، بیانگر حالتی خلاف واقعیت موجود.
• شاءَ اللَّهُ: خدا اراده می‌کرد. «شاء» فعل ماضی، دلالت بر قدرت مطلق الهی.
• لَسَلَّطَهُم: حتماً مسلط می‌کرد آنان را. لام تأکید برای نشان دادن قطعیت نتیجه.
• عَلَيكُم: بر شما، بیان تسلط و غلبه.
• فَلَقاتَلوكُم: پس با شما می‌جنگیدند. فاء نتیجه، پیوند علّی میان شرط و پاسخ.

جملهٔ چهارم

متن عربی

فَإِنِ اعتَزَلوكُم فَلَم يُقاتِلوكُم وَأَلقَوا إِلَيكُمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَكُم عَلَيهِم سَبيلًا

ترجمهٔ فارسی

پس اگر از شما کناره گرفتند و با شما نجنگیدند و به سوی شما صلح را عرضه کردند، خداوند برای شما هیچ راهی بر ضد آنان قرار نداده است.

توضیح واژه‌ها و ترکیب‌ها

• فَإِنِ: پس اگر، آغاز شرط واقعی.
• اعتَزَلوكُم: از شما کناره گرفتند، کنار کشیدند، از درگیری فاصله گرفتند.
• فَلَم يُقاتِلوكُم: و با شما نجنگیدند. نفی صریح اقدام نظامی.
• وَأَلقَوا إِلَيكُمُ السَّلَمَ: و صلح را به سوی شما افکندند؛ «القاء سلم» کنایه از اعلام تسلیم یا پیشنهاد صلح عملی.
• فَما جَعَلَ اللَّهُ: پس قرار نداده خدا.
• لَكُم: برای شما.
• عَلَيهِم: بر آنان، بیان جهت حکم.
• سَبيلًا: راه، مجوز، دستاویز مشروع برای اقدام یا تعرض.