004-044-099-نساء

أَلَم تَرَ إِلَى الَّذينَ أوتوا نَصيبًا مِنَ الكِتابِ يَشتَرونَ الضَّلالَةَ وَيُريدونَ أَن تَضِلُّوا السَّبيلَ

آیا ندیده‌ای آنانی را که بهره‌ای از کتاب یافته‌اند، گمراهی را می‌خَرند و می‌خواهند شما از راه درست گمراه کنند؟

أَلَم تَرَ إِلَى الَّذينَ أوتوا نَصيبًا مِنَ الكِتابِ

آیا ندیده‌ای آنانی را که بهره‌ای از کتاب یافته‌اند؟

• أَلَم
  ترکیب «أ» (همزه استفهام) + «لَم» (حرف نفی و جزم).
  • «أَ» برای پرسش است، اما اینجا پرسش، برای سرزنش و تعجب است، نه برای کسب اطلاع.
  • «لَم» فعل مضارع بعد از خود را منفی و به گذشته می‌برد؛ یعنی «ندیدی؟».
• تَرَ
  فعل مضارع مجزوم از ریشه «رَأى» به معنی «دیدن».
  • به خاطر آمدن با «لَم» مجزوم شده و به صورت «تَرَ» آمده است (در اصل: تَرى).
  • مخاطب در اینجا پیامبر اکرم است، اما خطاب، از نوعی است که هم ایشان و هم دیگران را شامل می‌شود؛ یعنی: «آیا ندیدی/نمی‌بینی؟» با معنای گسترده‌تر «آگاه نیستی از…؟».
• إِلَى
  حرف جر به معنی «به سوی، به، نسبت به».
  • در اینجا بیشتر برای توجه دادن است؛ یعنی «آیا نظر نکردی به حالِ…».
• الَّذينَ
  اسم موصول جمع مذکر عاقل، به معنی «کسانی که».
  • این واژه، جمله را به گروه خاصی پیوند می‌دهد: «آن کسانی که…».
• أوتوا
  فعل ماضی مجهول از ریشه «أعطى» یا «آتَى» به معنی «دادن / عطا کردن».
  • «أُوتوا» یعنی «به آنان داده شد»، «به ایشان عطا گردید».
  • مجهول بودن فعل نشان می‌دهد که فاعل حقیقی (خداوند) معلوم است، اما به صورت ضمنی و بزرگوارانه مطرح می‌شود، یعنی «خدا به ایشان داد».
• نَصيبًا
  اسم، نکره، به معنی «بهره، سهم، نصیب».
  • نکره بودن (بدون الف و لام) اشاره به این دارد که آنچه گرفته‌اند سهمی است، نه همه حقیقت.
  • یعنی تمام حقیقت کتاب در اختیارشان نیست، بلکه تنها «بهره‌ای» از آن دارند (مثلاً بخشی از معرفت، نه عمل درست).
• مِنَ الكِتابِ
  • «مِن» حرف جر، به معنی «از».
  • «الكِتاب» با الف و لام، در اینجا اشاره به کتاب آسمانی است (مانند تورات و انجیل در مورد اهل کتاب).
  • ترکیب «نصیبًا من الكتاب» یعنی: «بهره‌ای از کتاب آسمانی»؛ نه لزوماً بهره درست‌برداری و عمل، بلکه امکان و آگاهی ظاهری از کتاب.

معنای بخش:
«آیا به کسانی که بهره‌ای از کتاب آسمانی به آنها داده شده، توجه نکردی / ندیدیشان؟»

يَشتَرونَ الضَّلالَةَ

گمراهی را می‌خَرند.

• يَشتَرونَ
  فعل مضارع، ریشه «اشترى» به معنی «خریدن».
  • ساخت «يَشتَرونَ» یعنی «می‌خرند».
  • در قرآن، «خریدن» اغلب به صورت معامله‌ای ارزشی و اعتقادی به کار می‌رود؛ یعنی چیزی را می‌دهند و در عوض چیزی را می‌گیرند.
  • اینجا معنی‌اش فقط معامله اقتصادی نیست، بلکه:
    • هدایت را رها می‌کنند
    • و در برابر آن گمراهی را انتخاب می‌کنند؛ یعنی با آگاهی، گمراهی را برمی‌گزینند.
• الضَّلالَةَ
  اسم با الف و لام، از ریشه «ضَلَّ» به معنی «گمراهی».
  • «ضَلال» و «ضَلالَة» یعنی: دور شدن از راه درست، انحراف از حق.
  • ال التعریف (الـ) نشان می‌دهد که گمراهیِ مورد نظر، گمراهی شناخته‌شده و مشخص است؛ یعنی گمراهی در برابر هدایت الهی.
  • خریدن گمراهی یعنی:
    • دروغ را به جای حق قبول کردن،
    • هوا و هوس را جایگزین دستورهای الهی کردن،
    • منافع دنیوی را بر ایمان ترجیح دادن.

معنای بخش:
«آنها گمراهی را می‌خرند / به بهای چیزهای ارزشمند، گمراهی را انتخاب می‌کنند.»

وَيُريدونَ أَن تَضِلُّوا السَّبيلَ

و می‌خواهند شما از راه (راست) گمراه شوید.

• وَ
  حرف عطف، به معنی «و».
  • این «و» جمله دوم را به اول وصل می‌کند:
    • خودشان گمراهی را می‌خرند
    • و علاوه بر آن، می‌خواهند دیگران را هم منحرف کنند.
• يُريدونَ
  فعل مضارع، ریشه «أراد» به معنی «خواستن، اراده داشتن».
  • «يُريدونَ» یعنی «می‌خواهند، اراده می‌کنند».
  • اینجا اراده صرفاً درونی نیست؛ یعنی هم قصد و نیت دارند، هم در عمل برای گمراه کردن دیگران تلاش می‌کنند.
• أَن
  «أَن» مصدریه، که فعل بعد از خود را در حکم یک «اسم مصدر» قرار می‌دهد.
  • در فارسی می‌شود: «که…».
  • وصل می‌کند: «می‌خواهند که شما گمراه شوید».
• تَضِلُّوا
  فعل مضارع منصوب (به خاطر «أَن»)، از ریشه «ضلّ».
  • «تَضِلّوا» یعنی «گمراه شوید، منحرف شوید».
  • خطاب به جمع است: «شما (جمع) گمراه شوید».
  • نشان می‌دهد هدف آنها گمراه کردن جمع مؤمنان است، نه فقط یک فرد.
• السَّبيلَ
  اسم، با الف و لام، از ریشه «سَبيل» به معنی «راه».
  • در قرآن، «السَّبيل» به طور مطلق، در بیش‌تر جاها به معنی راه حق، راه خدا، صراط مستقیم است.
  • «أن تضلوا السبيل» یعنی:
    • از راه درست و معیارهای الهی دور شوید،
    • مسیر صحیح شناخت، ایمان و عمل را رها کنید.

معنای بخش:
«و می‌خواهند که شما از راه درست منحرف شوید / گمراه گردید.»

جمع‌بندی معنایی کل آیه با توجه به واژه‌ها:

خداوند می‌فرماید:
«آیا ندیدی کسانی را که بخشی از کتاب آسمانی به آنان داده شد، با این حال گمراهی را به بهای چیزهای ارزشمند می‌خرند و عمداً آن را برمی‌گزینند، و حتی می‌خواهند شما را هم از راه درست منحرف کنند و از مسیر هدایت بیرون ببرند؟»

این آیه هم وضعیت درونی آنان را نشان می‌دهد (آگاهانه گمراهی را انتخاب می‌کنند)، و هم رفتار بیرونی‌شان را (تلاش برای گمراه کردن دیگران).