وَمَن يَفعَل ذٰلِكَ عُدوانًا وَظُلمًا فَسَوفَ نُصليهِ نارًا ۚ وَكانَ ذٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسيرًا هر کس این کار را از روی تجاوز و ستم انجام دهد، به زودی او را در آتشی درمیآوریم، و این بر خدا آسان است.
وَمَن يَفعَل ذٰلِكَ عُدوانًا وَظُلمًا ترجمه:
«و هر کس این کار را از روی تجاوز و ستم انجام دهد» توضیح واژهها: - وَ
- حرف عطف است.
- معنی: «و»، برای پیوند دادن این جمله به جملات قبل.
- نشان میدهد این بخش نتیجه و ادامه احکام و نهیهای قبلی است (در آیات قبل در مورد قتل نفس، خوردن مال حرام و…).
- مَن
- اسم شرط (ابزار شرط) است.
- معنی: «هر کس»
- دلالت بر عموم دارد؛ یعنی هر انسانی با هر موقعیت و شأنی اگر این کار را بکند، تحت این حکم قرار میگیرد.
- جمله را شرطی میکند: «اگر کسی چنین کند…».
- يَفعَل
- فعل مضارع، از ریشه «فَعَلَ» به معنای انجام دادن.
- صیغه: مضارع، مفرد، غایب، مذکر (او انجام میدهد).
- در ساختار شرطی با «مَن» آمده و معنای آینده و استمرار را هم در خود دارد: «انجام بدهد / انجام دهد».
- اشاره به «انجام دادن عمدی» دارد، نه اشتباهی و از روی غفلت.
- ذٰلِكَ
- اسم اشاره برای دور.
- معنی: «آن»، «آن کار»
- در این آیه به کارهای حرام و گناهان بزرگی اشاره میکند که در آیات قبل ذکر شدهاند (مثل قتل ناحق، خوردن مال یتیم و…).
- عُدوانًا
- مصدر (اسم مصدر) از ریشه «عَدَوَ» به معنای تجاوز، دشمنی.
- نقش: حال (نصب شده است)؛ یعنی «در حال تجاوز»، «از روی تجاوز».
- معنای آن در اینجا:
- تعمد در شکستن حدود الهی
- نادیده گرفتن حق دیگران
- مفهوم: کسی که این کار را میکند، از حد خود بیرون میرود و مرزهایی را که خدا تعیین کرده زیر پا میگذارد.
- وَظُلمًا
- «و» حرف عطف.
- «ظُلمًا» مصدر از ریشه «ظَلَمَ» به معنای ستم کردن، در جای خود قرار ندادن، حق را پایمال کردن.
- نقش: حال، مثل «عُدوانًا»، یعنی «در حال ستم».
- معنای «ظلم» در اینجا هم شامل:
- ظلم به خود (چون گناه، ضرر واقعی به خود انسان است)
- ظلم به دیگران (حق دیگران را خوردن، آزار رساندن، کشتن و…)
- ترکیب «عُدوانًا وَظُلْمًا» شدت و زشتی عمل را نشان میدهد: هم تجاوز از حدود است، هم پایمال کردن حق.
جمعبندی معنای این بخش:
کسی که آن کارهای حرام و گناهان ذکرشده را از روی عمد، دشمنی، تعدی و ستم انجام دهد (نه از روی خطا و ناآگاهی)، مشمول تهدید الهی در ادامه آیه میشود.
فَسَوفَ نُصليهِ نارًا ترجمه:
«پس به زودی او را در آتش درمیآوریم» توضیح واژهها: - فَ
- «فای» تفریع و نتیجه است.
- معنی: «پس»، «در نتیجه»
- نشان میدهد که این عذاب نتیجه طبیعی و شرعی انجام آن گناه از روی عمد و ستم است.
- سَوفَ
- حرف استقبال (نشاندهنده آینده).
- معنی: «به زودی»، «در آینده»
- از «سین» آیندهساز قویتر است و نوعی تأکید بر قطعیت و حتمیت را همراه خود دارد، هرچند در اصل فقط آینده را میرساند.
- یعنی این وعده قطعی است، هرچند زمان تحقق آن در قیامت است.
- نُصليهِ
- فعل مضارع، از ریشه «صَلَى / يُصْلِي» به معنای سوزاندن، در آتش انداختن، در آتش قرار دادن.
- صیغه: متکلم مع الغیر (ما)، «ما او را در آتش میسوزانیم / داخل آتش میکنیم».
- «نُـ» در ابتدای فعل، نشانه «ما»ست که در اینجا برای عظمت خدا به صورت «جمع تعظیم» به کار رفته.
- «ه» ضمیر مفعولی (او) است؛ یعنی «او را».
- معنی جمله: او را وارد آتش میکنیم، او را در آتش جای میدهیم، او را میسوزانیم.
- نارًا
- اسم نکره، منصوب، مفعول دوم یا مفعول به فعل «نُصليهِ».
- معنی: «آتش»، منظور «آتش جهنم» است.
- نکره آمدن کلمه «نارًا» (نه «النار») میتواند اشاره به عظمت، هول، نوع و شدت آن آتش باشد؛ یعنی آتشی سخت و هولناک.
جمعبندی معنای این بخش:
در نتیجه آن تجاوز و ستم، خداوند به صورت قطعی و حتمی او را در آتش عذاب (جهنم) وارد میکند و او را در آن قرار میدهد.
وَكانَ ذٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسيرًا ترجمه:
«و این کار بر خدا آسان است.» توضیح واژهها: - وَ
- حرف عطف.
- این عبارت را به جمله قبل پیوند میدهد و برای تکمیل معنای تهدید و هشدار است.
- كانَ
- فعل ماضی ناقص (از افعال ناقصه).
- صیغه: ماضی، مفرد، غایب، مذکر.
- در اینگونه موارد، معنی صرفاً گذشته نیست؛ بلکه بیشتر برای بیان ثبوت و استمرار صفت است.
- یعنی: «همواره چنین بوده»، «ثابت و مسلم است که…».
- ذٰلِكَ
- اسم اشاره برای دور.
- معنی: «آن»
- اشاره به همان وعده و تهدید قبلی است:
- سوزاندن در آتش
- اجرای عذاب بر متجاوزان و ستمگران.
- عَلَى اللَّهِ
- «عَلَى» حرف جر.
- «اللَّهِ» اسم جلاله (خدا) مجرور به «على».
- معنی: «بر خدا»
- یعنی انجام این کار برای خدا، از نظر قدرت و توان، هیچ دشواری ندارد.
- مفهوم ضمنی: خداوند قادر مطلق است؛ اجرای عذاب برای او کوچک و آسان است و محال نیست.
- يَسيرًا
- صفت (نعت) منصوب.
- معنی: «آسان»، «ساده»، «سبک»
- در اینجا یعنی:
- از جهت قدرت الهی، عقوبت کردن گناهکاران، بسیار آسان و بدون هیچ محدودیت است.
- هیچ مانع و عجز و ناتوانی در اجرای وعدههای الهی وجود ندارد.
جمعبندی معنای این بخش:
اجرای چنین عذابی بر گناهکاران، برای خدا کاری بسیار آسان است؛ نه دشواری در قدرت او وجود دارد، نه مانعی در تحقق این وعده.
جمعبندی کلی آیه:
هر کسی آن گناهان بزرگ و ممنوعه را از روی عمد، تجاوز و ستم انجام بدهد، خداوند به طور قطعی او را در آتش (جهنم) وارد میکند و سوزاندن و عذابدادن او برای خدا کاری بس آسان و بدون هیچ دشواری است. این آیه هم تهدید شدید است، هم نشان میدهد که عدالت الهی در برابر تجاوز و ظلم، حتماً اجرا میشود. | 